انديشه ي پساتوسعه گرايي وگشت فرهنگي

عصر توسعه آغازي داشته است و بايد پاياني نيز داشته باشد. تقريباً دو دهه است كه با گسترش انتقادات فلسفي، فرهنگي و اجتماعي از انديشه مدرنيسم، انديشه توسعه نيز زوال پذيرفته است، به گونه اي كه در توصيف شرايط حاضر از مفاهيمي نظير «پايان توسعه» و «پسا توسعه» استفاده مي شود. مبناي اين تغيير در نظريه ها، تذكار پيامدها و اثرات مخرب توسعه بر فرهنگ و طبيعت است. انديشه توسعه غيرمدرن، پسا غربي و غيردولتي با محوريت فرهنگ و انسان، اساس نظريه پردازي هاي اخير در باب توسعه است. اين دوره بر خلاف عصر پيشين كه با حاكميت منطق كميابي و اقتصاد تعريف مي شد، با محوريت فرهنگ و تفوق عناصر و عوامل آن در تحولات اجتماعي مشخص مي شود. عصر پسا توسعه با نوعي انتقاد فرهنگي به عصر توسعه آغاز مي شود و مهم ترين مشخصه آن ـ كه در اين مقاله بر آن تاكيد شده ـ اهميت حضور فرهنگ در جامعه با نام «گشت فرهنگي» است. اين حضور به معناي تغييري از مفاهيم اقتصاد و ماترياليسم به سوي مفاهيمي نظير فرهنگ گفتمان است. در گشت فرهنگي نوين سه ديدگاه با محوريت فرهنگ قابل تميز هستند: فرهنگ اقتصادي شده (فرهنگ به مثابه تجارت)، فرهنگ مدني (فرهنگ به مثابه مدنيت)، فرهنگ سياسي (فرهنگ به مثابه هويت) در اين مقاله ضمن تبارشناسي مفهومي عبارت توسعه، گفتمان توسعه و پساتوسعه بر حسب عناصر و مولفه هاي آن خاصه تعامل اقتصاد و فرهنگ، مقايسه شده اند.