روابط تصويري-بينانشانه اي سيمرغ با نظام ادبي آن در منطق الطير عطار

Pictorial Insightful Relationship of Simorgh and Its Literary System with the Conference of Birds

سرزمين ايران جايگاه تجلي اساطير بسياري است كه ظهورشان در دامان هنر و ادبيات حضورشان را تداوم و رونق بخشيده است. اسطوره­ هايي كه بارها مورد تحليل واقع شده ­اند اما باز هم اين گنجايش را دارند كه از منظري تازه مورد نگرش و بررسي قرار گيرند. آثار بزرگاني چون عطار، سهروردي، حافظ و سعدي كه علي رغم تحقيقات بسيار هنوز هم افق­ هاي نويي را در اختيار ما قرار مي دهند. يكي از اين آثار ارزنده منطق الطير عطار است كه مضمون آن رسيدن به سيمرغ در قالب اسطوره­اي دور از ذهن و دست­ نايافتني است. سيمرغ مفاهيم ژرفي را با وجوه گوناگون چون اساطيري، حماسي و عرفاني دربردارد. از اين رو سوالي مطرح مي شود مبني بر اين كه نقش تصويري سيمرغ چه تاثير متقابلي بر نظام­هاي ادبي در منطق ­الطير عطار داشته­ است. لازمه­ ي پاسخ ­دهي به آن، سير روايتي خطي است كه از سيمرغ حماسي آغاز شده و به سيمرغ عرفاني ختم مي شود. از اين منظر در بخش نخست شخصيت افسانه­اي سيمرغ در عرصه­ي ادبيات پارسي مورد بررسي قرار گرفتهاست، سپس نقش اين پرنده­ي اسطوره­اي را در ادبيات عرفاني و با تاكيد موردي بر منطق ­الطير عطار واكاوي كرده و در پايان تحليلي بر تطبيق وجود يا عدم روابط بينا­نشانه­ اي ميان نظام ادبي سيمرغ عطار و نگارگري ­هاي هم ­عصر آن صورت مي گيرد. آنچه در اين پژوهش حاصل شد تفاوت آشكارا ميان دو سيمرغ مطرح شده در داستان هاي عرفاني و روايات اساطيري است و هم چنين عدم نگارش تصوير اولي به دليل تعهدات ديني و شمايل شكني در سيمرغ نوع دوم به علت حضور اين پرنده به شكل اسطوره اي ملي-حماسي است.