تكفير در انديشه كلامي ابوالثناء آلوسي با محوريت تطبيق وي بر جريان فكر سلفيه

مفهوم‏ شناسي منحصر به فرد «سلفيه جهادي» از مفهوم «تكفير» و سعي در توسعه مصاديق آن، ريشه در تفسير خاص از مفاهيم «ايمان»، «كفر» و مسائل مطرح در ذيل آنها دارد. يكي از مهم ‏ترين تلاش‏ هاي سلفيه در تقويت آراء افراطي‏ شان، سعي در انتساب آراء اين جريان به علماي بزرگ اهل‏ سنت همچون ابوالثناء آلوسي است. ليكن با تطبيق منهج آلوسي بر مباني سلفيه در مسئله «تكفير»، تضاد اصولي وي با اين جريان آشكار مي‏ گردد. آلوسي بر خلاف سلفيه و در موافقت با مكتب كلامي اشاعره، مفهوم «ايمان» را به «نفس تصديق» معنا كرده و زيادت و نقصان ايمان را نيز به تصديق نسبت مي‏ دهد. وي در ادامه مخالفت با جريان سلفي‏ گري، جزئيت عمل در تحقق اصل ايمان را انكار كرده و فرعيت اعمال در مفهوم «ايمان» را عين باور سلف صالح معرفي نموده است. وي به شدت از توسعه مصاديق «تكفير» در بين علماي اهل ‏سنت انتقاد كرده، و تلاش دارد تفاسير تكفيري ارائه‏ شده از آيات را توجيه كند. آلوسي در جهت تاييد روش ضد تكفيري خود، اصل «عذر به جهل» و «تاويل» را با معرفي شروط و موانع آن مي ‏پذيرد. تمييز دادن بين تكفير «معين» و «مطلق» و تقسيم «كفر» به دو نوع كفر «اعتقادي» و «عملي» را مي ‏توان نمادهاي ديگري از تضاد آلوسي با سلفيه در حوزه تنقيح مفهوم «تكفير» برشمرد. مقاله حاضر با روش تحليلي ـ توصيفي به موضوع مي‏ پردازد.