گذار از تفسير به تعبير ؛ جواز يا عدم جواز

دكتر سروش ذيل دو مقاله محمد (ص) راوي روياهاي رسولانه « با انكار جنبة خطابي و نزولي وحي و تأكيد بر مبناي رويا انگاري، قرآن را خوابنامه پيامبر (ص) دانسته و از اين رهگذر، اصل گذار از تفسير به تعبير را مطرح مي كند. در نوشتار حاضر با تجزيه و تحليل اين نظريه، شواهد و ادله مرتبط با ساحت قدسي پيامبر (ص) بررسي و نقد شده است . براين اساس مدعاي وي در باب يكسان انگاري فرايند وحي و رويا صائب به حقيقت نيست ؛ زيرا صرف شباهت نمي تواند مؤيد عينيت دو فرايند باشد. افزون بر اينكه حال هاي خاص پيامبر (ص) در هنگام دريافت وحي، مختص به قسم بي واسطه وحي بوده و وحي باواسطه را شامل نمي شود. در خصوص تأكيد بر امكان اشتداد وجودي پيامبر (ص) و تأثر از شرايط تاريخي نيز بايد گفت: تمسك به اين مبنا بر خلاف رويكرد پديدار شناسانة وعده داده شدة نويسنده بوده و اساسا پذيرش اين مبنا براي تفكيك بين ساحات خلقي و حقي پيامبر (ص) ،نافي جنبة خطابي وحي نيست . مدعاي توهم دوگانگي پيامبر (ص) و غفلت ايشان از وحدت سامع و قائل نيز نه تنها ناسا گاري صريح وجه خطابي آيات قرآن با نظريه روياانگاري را رفع نمي كند بلكه لوازم و پيامدهاي بسيار دشواري را پيش روي نويسنده قرار مي دهد.