ديلتاي و بنيادگذاري علوم انساني

ويلهلم ديلتاي (1833-????)، فيلسوف آلماني و از بنيانگذاران فلسفه قاره‌ايِ علوم انساني در غرب، طرح فكري خود را به پيروي از كانت، «نقد عقل تاريخي» دانسته است. اين طرح داراي دو بخش سلبي و ايجابي است. در بخش سلبي، ديلتاي ضمن اذعان به كانتي بودن پروژه فكري خود و تصديق تلقّي كانتي از ماهيّت و كاركرد فلسفه به نقّادي معرفت شناسيِ غيرتاريخي، نظريه سوبژكتيويته و مقولات و عدم كارآمدي آن در فلسفه علوم انساني مي‌پردازد. بخش ايجابي اما در دو گام به طرح روان‌شناسي و طرح هرمنوتيكِ حيات تاريخي اجتماعي به عنوان بنياد فلسفي علوم انساني مي‌پردازد. وي ضمن نقادي پوزيتيويسم و هيستوريسم (تاريخي‌گري) در فلسفه علوم انساني، «عينيّت» را از پوزيتيويسم و «تاريخمندي» را از هيستوريسم به عنوان نقاط قوت اين دو بر مي‌گيرد. ديلتاي با بهره‌گيري از ايده «روح عينيِ» هگل و قرار دادن آن در بستري تاريخي تجربي فرهنگي، در كنار تبييني كه از رابطه سه‌گانه تجربه‌زيسته، عينيّت‌يافتگي‌ها‌ي حيات و تعابير حيات ارايه داده، به دفاع فلسفي از عينيّت علوم انساني مي‌پردازد.