بازخواني هويت شيعي در آثار هنري عصر صفويه با رويكرد سپهر نشانه‌اي

Study of Reflection of the Shiite Identity in the Safavid Art with Semiosphere Approach

آثار هنري علاوه بر ويژگي‌هاي زيباشناختي، بازتاب‌دهنده‌ي مناسبات اجتماعي ـ فرهنگي بستر توليدكننده‌ي خود هستند. يكي از مسايلي كه مي‌توان بامطالعه‌ي آثار هنري دوره‌هاي مختلف به آن دست‌ يافت، مفهوم هويت است. از آنجا كه در تعريف مفهوم هويت بايد به حضور خود در برابر ديگري توجه داشت؛ در حوزه نشانه‌شناسي فرهنگي نيز براي مطالعه‌ي هر فرهنگ، در تقابل با فرهنگ‌هاي ديگر آن‌را بررسي مي‌كنند. با توجه به اين همساني نظري در اين دو حوزه، مقاله‌ي حاضر كوشيده است تا با استفاده از رويكرد سپهر نشانه‌اي مساله‌ي هويت آثار هنري دوره‌ي صفويه در تقابل با حكومت عثمانيان را بررسي كند. براي نيل به اين مقصود با استفاده از روش توصيفي ـ تحليلي و رويكردي نشانه‌شناختي، فضاي فرهنگي ـ سياسي ميان صفويان و عثمانيان ترسيم ‌شده و مساله هويت در چند اثر هنري كه از ايران وارد فضاي نشانه‌اي عثمانيان شده است، به‌عنوان نمونه موردي تحليل شد. نتايج اين پژوهش نشان داد با توجه به اهميت مفهوم ديگري در مساله هويت و تقابل مذهبي ميان صفويان و عثمانيان، آثار هنري كه در ايران دوره‌ي صفويه توليد شده و به فضاي نشانه‌اي حكومت عثماني وارد شده‌اند، چه آثاري كه مورد جذب قرار گرفته و چه آثاري كه طرد شده‌اند، همگي مولفه‌هاي هويتي را در خود بازتاب داده‌اند.

In addition to aesthetic features, artwork reflects the social and cultural context of their production. One of the issues that can be achieved by studying the artwork of different periods is the concept of identity. Since the notion of identity implies "otherness", Cultural semiotics for the study of each culture, it also examines it in contrast to other cultures. According to theoretical consistency in the two fields, in the present article, it has been attempted to examine the identity of Safavid period art works in contrast to the Ottoman regime by using the semiosphere approach. To achieve this purpose, using the descriptive-analytical method and the semiotic approach, the cultural-political space between the Safavids and the Ottomans is drawn and the identity issue was analyzed as a case study in several works of art that came from Iran into the Ottoman space.