تبيين فلسفي دين و عبادت از ديدگاه ملاصدرا

دين در چشم انداز فلسفي ملاّصدرا، حقيقت بي پايان و زوال ناپذيري است. منشأ توجّه انسان به باطن موجودات و تدبّر و تأمّل در عالم و آدم امري فطري است، هم براي دل طرح ريزي شده است، هم براي فهم. ملاصدرا همانند هگل، بر آن است كه بايد از سطح انديشه ديني عادي فراتر رفت و به برداشتي نظري و عميق از دين كه بر ناسازگاريها و ناسازيها غالب آمده باشد، نايل شد. از نظر ملاّصدرا در اين جهان، حتّي جهان غيب، چيزي يافت نمي شود كه فارغ از دين باشد. دين فطري الهي، غايت همه چيزهاست و انسان وقتي به بالاترين مراتب وجودي خود، اعم از خلقي، دنيوي و حيواني دست يافت و از دنيا به آخرت روي آورد، باز هم به سمت دين و در راستاي آن حركت كرده است و حركت در كيفيت هاي نفساني نيز كه مفهوم (صراط‌) را تحقّق مي بخشد، به خاطر يك انگيزه ديني است و آن راه رفتن بر صراط توحيد و مسلك پيام آوران موحّد است. به بيان ديگر، هر موجود طبيعي به اعتبار فرمانبرداري از اوامر و نواهي تكويني، داراي عبادت تكويني است و انسان علاوه بر اين عبادت، به اعتبار پيروي از اوامر و نواهي تكليفي، داراي عبادت تكليفي است و دين، اين نوع از اوامر و نواهي را بر عهده دارد. اعمال ديني مثل نماز و روزه، براي پاكسازي قلب از خبائث، شهوات و وابستگي هاست. كسي كه چيزي از اعمال ديني را ضايع كند، رحمتي را ضايع كرده است.