بررسي اثر مديريت چراي دام بر ويژگي‌هاي عملكردي خاك و ساختاري اكوسيستم مراتع كوهستاني خوي

Surveying effect of livestock grazing management on functional and structural characteristics of ecosystem in khoy mountain rangelands

در پژوهش حاضر، اثر مدیریت چرای دام بر روی ویژگی‌های عملكردی و ساختاری اكوسیستم در مراتع كوهستانی خوی مورد ارزیابی قرار گرفت. برای ارزیابی این ویژگی‌ها، سه سایت مدیریتی دام با شدت‌های چرایی سبك (مرجع) ، متوسط و سنگین در مراتع دیزج بطچی خوی در استان آذربایجان غربی انتخاب شدند. در هر یك از مناطق مذكور با استفاده از روش تصادفی- سیستماتیك در امتداد ترانسكت 50 متری لكه‌های اكولوژیك از هریك از فرم‌های رویش گراس، بوته، فورب و تركیبی و فضای بین لكه‌ای (خاك لخت) انتخاب و از هر یك از لكه‌ها 5 تكرار جهت امتیازدهی به هر یك از شاخص‌های 11 گانه خاك بر حسب دستورالعمل روش تجزیه و تحلیل عملكرد چشم انداز در نظر گرفته شد شامل؛ پوشش سطح خاك، یقه گیاهان، پوشش نهانزادان، لاشبرگ، وهمچنین منشأ لاشبرگ، شكنندگی پوسته خاك، شدت و نوع فرسایش، میزان لاشبرگ تركیب شده با خاك، میكرو توپوگرافی سطح خاك، مقاومت پوسته سطح خاك در برابر رطوبت و بافت خاك بودند. در امتداد ترانسكت برداشت داده‌ها و اندازه گیری شاخص‌های ساختاری طول و عرض لكه‌های اكولوژیك انجام شد. در نهایت با استفاده از نرم‌افزار LFA سه شاخص عملكردی خاك مراتع شامل پایداری، نفوذپذیری و چرخه عناصر غذایی برای هر یك از لكه‌ها و فضای بین لكه‌ای به دست آمد. نتایج مقایسه آماری میانیگن شاخص‌های مختلف نشان داد كه افزایش شدت چرا باعث تغییر در ویژگی‌های ساختاری و عملكردی می‌شود و مناطق مختلف چرایی با یكدیگر از نظر ویژگی­های مورد مطالعه باهم دارای تفاوت معنی‌داری بوده كه این تفاوت در تیمارهای چرایی سبك و متوسط جزئی است. به عبارتی افزایش شدت چرا باعث تخریب لكه‌های اكولوژیكی شده و فاصله بین لكه­ها افزایش یافته و تخریب لایه سطحی خاك باعث افزایش فرسایش خاك و در نتیجه كاهش ویژگی‌های عملكردی را به دنبال داشته است. به طوری كه اختلاف میانگین ویژگی‌های پایداری، نفوذپذیری و چرخه عناصر سایت چرایی كم با متوسط برابر 05/3، 58/4 و 9/6 بوده در حالی كه اختلاف میانگین این ویژگی‌ها در سایت‌های چرایی كم و سنگین به ترتیب برابر 26/3، 75/16 و 96/49 است.

-