هنجارها ، هويت جمعي و گسيختگي منطقه‌اي در جهان اسلام

گرچه علتهاي چندي براي پا نگرفتن هويت جمعي يا نظم و همبستگي منطقه اي در خاورميانه مي توان برشمرد و اين علتها زير عنوان علل عيني )چون ساختار نظام بين الملل، حاكم بودن واقعگرايي و آشفتگي منطقه اي، بي ا عتمادي و ساختارهاي اقتصادي ناسازگار و...(، در بسياري از پژوهش ها درباره نظريات سيستمي، رئاليستي و نظريه هاي همگرايي و منطقه گرايي مطرح شده است، ولي به نقش مهم هنجارها در اين زمينه، كمتر پرداخته شده است. اين نوشتار ضمن اينكه دروني و نهادينه شدن هنجارها را يكي از عوامل موثر در شكل گيري هويت جمعي در مناطق گوناگون ميداند، بر آن است كه عواملي ذهني چون ناسازگاري دو هنجار حاكميت و امتگرايي، دروني نشدن هنجارهاي تاسيسي و نبود قواعد روشي، تفسيرهاي گوناگون و ناهمخوان از هنجارها )هنجار پان عربيسم و پان اسلاميسم(، سيطره فرهنگ آنارشيك هابزي و لاكي، نقش بسيار برجسته در پا نگرفتن هويت جمعي و احساس مابودگي و همبستگي منطقه اي در جهان اسلام و بويژه منطقه خاورميانه داشته است