احداث سد ايليسو در تركيه و مغايرت آن با تعهدات فرامرزي در قبال همسايگان وفق حقوق بين الملل

دولت تركيه از حدود ده سال پيش، با شروع به احداث سدي موسوم به ايليسو در مرزهاي جنوبي خويش، امنيت آبي و زيست ‌محيطي كشورهاي همسايه خود از جمله ايران و عراق را به مخاطره انداخته است. اين مقاله با رويكرد توصيفي - تحليلي و با گردآوري مطالب و اطلاعات مورد نياز با روش كتابخانه‌اي و سپس تحليل آن‌ها در صدد بررسي مغايرت احداث پروژه سد ايليسو توسط دولت تركيه با قواعد حقوق بين‌الملل و تعهدات آن دولت مي‌باشد. يافته‌هاي پژوهش نيز اثبات كرده است كه دولت تركيه با احداث و ساخت اين سد قواعد و مقررات حقوق بين‌الملل را نسبت به همسايگان مرزي خود، نقض نموده است. عدم رعايت مقررات حقوق بين‌الملل عرفي، مقررات حقوق بين‌الملل عمومي، ازجمله كنوانسيون ارزيابي زيست ‌محيطي فعاليت‌هاي فرامرزي، اعلاميه محيط‌زيست و توسعه (اعلاميه ريو)، موازين حقوقي بانك جهاني و همچنين موافقت‌نامه دوجانبه تركيه با دولت عراق در مورد رود دجله و فرات و تعهدات منطقه‌اي اروپايي از قبيل كنوانسيون اروپايي حقوق بشر و آزادي‌هاي بنيادين، از مصاديق غيرقانوني بودن اقدام دولت تركيه به شمار مي‌روند. در همين راستا پيشنهاد مي‌شود تا دولت‌هاي ايران و عراق ضمن مذاكرات و اعمال فشار ديپلماتيك بر دولت تركيه براي جلوگيري از احداث سد، با رسانه‌اي نمودن خطرات و تبعات ساخت سد ايليسو، دولت تركيه را تحت ‌فشار افكار عمومي نيز قرار دهند. علاوه بر اين مطرح نمودن مسئله در سازمان‌هاي بين‌المللي علي‌الخصوص سازمان ملل متحد مي‌تواند نقش مؤثري ايفاء نمايد. در بعد امنيتي و انتظامي نيز بايد آمادگي مقابله با هرگونه تحركات در صورت بهره‌برداري از سد لحاظ گردد.