سير تطور اداره اوقاف در تحولات سياسي اجتماعي مصر قرن نوزدهم ميلادي

تاريخ جهان اسلام در دو قرن اخير، روايتگر جدال سنت هاي بومي مسلمين و فرهنگ نوپاي غربي است. در اين ميان مصريان، به سبب حضور سه ساله ي دولت فرانسه، جزء پيشگامان مواجهه با فرهنگ غربي هستند. هرچند كارنامه ي فعاليت هاي فرانسويان در مصر به تاريكي تجربيات ديگر استعمارگران در خاورميانه نبود، اما غرب ستيزان و مخالفان مظاهر تجدد محمدعلي پاشا را كه بلافاصله پس از خروج فرانسويان در مصر بر سر كار آمده بود، غرب گرا و عنصر وابسته مي خواندند. در اين نوشتار، با بهره گيري از روش توصيفي ـ تحليلي و استفاده از منابع كتابخانه اي، تلاش شده تا ضمن نقد و بررسي هويت درون نگر يا غرب گراي اصلاحات محمدعلي پاشا و جانشينانش، به عنوان يك مورد مطالعاتي، روند تغيير و تحول «اداره ي اوقاف» را به مثابه ي يكي از پرسابقه ترين نهادهاي مذهبي ـ اقتصادي جوامع مسلمان در جريان مواجهه ي جامعه ي مصر با تجدد متاثر از آن بررسي شود. در اين راستا به مقايسه ي تطبيقي دو قانون مهم مصوب محمدعلي و جانشينانش در مورد اداره ي اوقاف پرداخته خواهد شد و تاثيرات آن با قوانين مشابه در عهد سلاطين مملوك يا عثماني مقايسه خواهد شد. از سوي ديگر، به شكل گيري نهاد و تشكيلات متكفل اداره ي اوقاف در ساختار حكومت جديد مصر در عهد خديويان تا روزگار تسلط انگلستان بر مصر توجه شده و گزارشي از سير تطور و شكل گيري اين نهاد مهم حكومتي در جريان تحولات تاريخ مصر در قرن نوزدهم ارائه خواهد شد.