زمان پريشي در تدوين تاريخ فلسفه

زمان‌پريشي (آناكرونيسم) در روايت تاريخي يعني دستكاري در ترتيب اجزاي داستان، و پس‌وپيش‌كردن آن. سؤال محوري اين مقاله آن است كه آيا احتراز از زمان‌پريشي در روايت تاريخ فلسفه مطلوب يا حتي ممكن است؟ برخي روش‌شناسان تاريخ‌نگاري مانند كوئنتين اسكينر و همچنين فيلسوفاني مانند مرتضي مطهري زمان‌پريشي را خطا انگاشته‌اند. مبناي نظري اين نگرش در قالب «اصل دسترس‌پذيري» صورتبندي شده كه بكارگيري هرگونه منابع معرفتي را كه در دوره مورد بررسي در دسترس نبوده‌اند منع مي‌كند. بر اين اساس چگونگي تاريخ‌نگاري مسأله‌محور فلسفه و حتي امكان‌پذيري آن دچار چالش مي‌گردد. در مقابل برخي انديشمندان ديگر گونه‌هايي از زمان‌پريشي را در روايت تاريخي مطلوب يا حتي ناگزير دانسته‌اند. آرتور دانتو با معرفي «جملات روايي» و احد فرامرز قراملكي با تعريف مطالعه تاريخي به «شناخت سَلَف در پرتو خَلَف» از اين دسته‌اند. اين مقاله به تقرير ديدگاه طرفين، مباني نظري و اشكالات وارد بر هريك پرداخته و پاسخ آن سؤال را به اتخاذ موضع تاريخ‌شناسانه احاله مي‌دهد.