بررسي و تحليل جايگاه تراكم ساختماني در طرح‌هاي توسعه شهري شهر تبريز

تراكم ساختماني به­ عنوان نسبت سطح زيربناي ساختمان (در تمام طبقات) به مساحت قطعه زمين مسكوني، موضوع مهمي در برنامه ­ريزي شهري و مديريت زمين است. امروزه به­ دليل كمبود منابع و براي كاهش هزينه ­هاي توسعه شهري و ارائه خدمات مطلوب ­تر و در عين حال اقتصادي­ تر، توجه به متراكم شدن جمعيت و به ­تبع آن افزايش تراكم ساختماني بيش­تر شده است. هدف اين مقاله مروري بر مفهوم تراكم ساختماني و بررسي اسناد و ضوابط مصوب درباره اين موضوع طي سال­هاي گذشته در شهر تبريز مي ­باشد. روش تحقيق بر اساس ماهيت تحقيق توصيفي- تحليلي است. در آستانه شروع مطالعات طرح جامع سوم شهر تبريز، به­ نظر مي­ رسد هنوز ابعاد اين موضوع در طرح ­هاي توسعه شهري شهر تبريز، خصوصاً طرح ­هاي جامع قبلي به خوبي مورد بررسي و تحليل قرار نگرفته است. امروزه افزايش تراكم ساختماني در شهرهاي با جمعيت رو به رشد، يكي از راه­كارهاي مناسب جهت كنترل توسعه بي­ رويه و تعادل­ بخشي فضايي شهرها مورد تأييد قرار گرفته، در حالي­كه، افزايش تراكم در شهرها در صورت عدم تعادل و توازن، عامل بروز معضلات و مشكلات عديده ­اي خواهد بود كه حل آن­ها زمان، نيرو و هزينه گزافي را مي­طلبد. نتايج بررسي­ هاي به ­عمل آمده نشان مي­ دهد بين مصوبات طرح ­هاي جامع و ضوابط به ­كار گرفته شده در طرح­ هاي تفصيلي و حتي طرح­ هاي اجرا شده تفاوت آشكاري وجود دارد. كاهش فضاي باز از 55 مترمربع مصوب طرح جامع به 10 مترمربع در طرح تفصيلي تبريز نمونه ­اي از اين تفاوت­ هاست. بديهي است هر گونه تغيير در تراكم ساختما ن­ها اثرات مستقيم در جمعيت­پذيري و به­تبع آن زيرساخت ­ها، سرانه و سطوح خدماتي شهر خواهد داشت. اين امر علاوه بر اين­كه توسعه پايدار شهر را به­ شدت تحت تأثير قرار خواهد داد، وضعيت و پيامدهاي ناخواسته­ اي را به شهر تحميل خواهد كرد.