تجلي زمان و مكان اساطيري در جنبش هاي ايراني سه قرن نخست هجري

جهان گستردة اساطير شامل مفاهيم و موضوعات بسياري است كه هر يك بار معنايي ويژه‌اي دارد و همواره در طي زمان بخش‌هايي از زندگي بشر را در بر گرفته است. اين مفاهيم جلوه‌اي از حقايق عالم ماوراء‌اند كه به زندگي انسان در بين كائنات و عالم واقع الگويي خاص مي‌بخشند. از اين رو مي‌توان اساطير را از جمله عوامل مؤثر در كنش‌ها و رفتارهاي فردي و اجتماعي انسان دانست كه در تاريخ حيات بشر به ظهور رسيده و طرحي ويژه به زندگي‌اش داده است. در اين راستا نقش اسطوره با شاخصه‌هاي مرتبط با آن در تاريخ و فرهنگ ما نيز درخور توجه است. از نمونه‌هاي حضور اساطير در جامعة ايراني بايد از قرن‌هاي نخستين پس از سقوط شاهنشاهي ساسانيان و جنبش‌هاي ايرانيان عليه فاتحان مسلمان نام برد. در اين دوران اسطوره با شاخصه‌ها و موضوع‌ هاي گوناگوني در بين مردم متجلي شد كه از بين آن‌ها مي‌توان به زمان و مكان اساطيري اشاره كرد. ايرانيان در تلاش براي نبرد عليه اعراب به سوي برداشت‌ هاي اساطيري گام برداشتند و فعاليت‌هاي سياسي ـ عقيدتي خود را با اساسي از زمان‌ها و مكان‌هاي اسطوره‌اي پيش بردند. زمان و مكان اسطوره‌اي نماد تداوم و باورهاي مردمي در ساحت زمان و مكان تاريخي است و به گونه‌اي نزديكي يا پيوستگي ساحت اسطوره و واقعيت است. جنبش‌ها با طرح ساحت اسطوره‌اي در باورهاي خود به نزديكي عالم ورا و ماورا دامن مي‌زدند و انديشه‌ هاي خود را در نزد مردم پذيرفتني مي‌كردند