مسئله خطا در اجتهاد

Error in Ijtihad

يكي از مسائل بسيار مهم در فلسفه فقه، خطا در اجتهاد است. از يك سو نمي توان به طور كامل از خطاي اجتهادي پيشگيري كرد و ناگريز پيش خواهد آمد. از سوي ديگر، نمي توان از هر خطاي مجتهد نيز چشم پوشيد. مسئله اول در باب اين موضوع، تعيين معيار صواب از خطا است كه خود در دو مرتبه ثبوت و اثبات قابل بررسي است. از آنجا كه هر خطاي اجتهادي قابل پذيرش نيست، مسئله دوم حد پذيرفتني بودن خطا است. اين مسائل، به صورت صريح مورد توجه اصوليان نبوده است. نگارنده در مسئله اول پاسخ­هاي ممكن را ذكر كرده و خود در اين ميان رايي برگزيده است؛ اما در مسئله دوم معيار نظري نيافته و به پيشنهاد يك راهكار عملي براي جلوگيري از سرريزي اختلافات نظري به حوزه هاي اجتماعي سياسي بسنده كرده است.