جايگزيني نفوذ آمريكا به جاي انگليس در ايران (1979-1953)

از آغاز جهان‌گشايي قدرت‌هاي استعماري غربي، ايران نيز به عرصه كشمكش اين قدرت‌ها بر سر نفوذ تبديل شد. رقابت‌هاي دروني قدرت‌هاي مدرن اروپايي و از طرفي ضعف نسبي كشور، تاريخي توام با تقلاي قدرت‌هاي بزرگ براي نفوذ در ايران را رقم زده است. وقوع انقلاب صنعتي و تحولات ناشي از آن بر ثروت و قدرت دولت‌هاي غربي افزود كه پيامدهايي حياتي براي ديگر مناطق جهان از جمله خاورميانه و خليج فارس، داشت. جلوه­ اصلي اين مسأله عبارت بود از يك قرن رقابت دو قدرت روسيه و انگليس در ايران و آنچه باقي گذاشت، خاطره­ تلخ و كينه­ عميق از حضور بيگانگان در ذهن و قلب مردم ايران بود كه آثار آن بر روند سياست‌گذاري كنوني ايران نيز مشهود است. آنچه موضوع پژوهش حاضر را به اين خاطره تاريخي مرتبط مي ­سازد انگيزه ­اي است كه دولت‌مردان ايراني را بر آن داشت تا با فراهم‌ساختن زمينه حضور قدرتي ثالث و بازكردن پاي نيروي سوم به صحنه سياسي ايران قواعد بازي در اين زمينه را اندكي پيچيده ­تر سازند، شايد از اين رهگذر بتوانند مانع از مصالحه و امتيازگيري از دو قدرت قديمي و دو مداخله­ گر كاركشته در مسايل ايران شوند. از سال 1935 تا سه دهه پس از آن ايالات متحده پرنفوذترين قدرت خارجي در ايران بود. بررسي علل جايگزيني اين كشور به جاي نفوذ سنتي و ديرينه انگليس در ايران مقاله اصلي رساله حاضر است. نظريه موازنه تهديد استفن والت به عنوان مبناي نظري و مفهومي مورد استفاده قرار گرفته است. براي گردآوري داده از روش‌هاي كتابخانه‌اي و اسنادي بهره گرفته شده است.