جايگاه «موجودِ غيرواجب» در هستي‌شناسي ابن سينا در نمط چهارم اشارات و تنبيهات

Possible Existent” in Ibn Sīnᾱ`s Kitāb al-Ishārāt wa-l-Tanbīhāt

كاري كه در نمط چهارم اشارات و تنبيهات[1] انجام مي­شود، در اصل، تلاش براي اثبات موجودي خاص، يعني واجب­الوجود، و نيز ترسيم نقش محوري او در هستي، يعني آفرينشِ همه‌ى ديگر هستان و نگهداري آنان در هستي، و نيز بيان صفات او از اين منظر است. از اين ديگر هستان اگر بحث مي­شود در اين چهارچوب است؛ يعني در حول و حاشيه‌ى وجود آن موجودِ واجب و بيان و اثباتِ وجودبخشي­ او و فيض­اش. ابن­سينا، واجب­الوجود را هم هست­كنندۀ كل هستي و تك­تكِ هستان، يعني موجوداتِ ممكن، مي­داند و هم نگهدارنده‌ى هستي و تك­تك هستان در عالم هستي. در نتيجه، موجودِ ممكن، يعني همه‌ى هستي بجز واجب­الوجود، در اين هستي­شناسي از آن حيث ديده مي­شود كه «معلولِ» واجب­الوجود است و وابسته به او. پس هر آنچه غير از واجب الوجود هست، در نمط چهارم اشارات، از آن حيث در بحث مي­آيد كه «معلول» است و هر بحثي هم كه در آن مي­آيد به قصد تبيين اين امر است.

In the fourth subpart (namat) of Kitāb al-Ishārāt wa-l-Tanbīhāt,Ibn Sīnᾱ tries to prove the existence of a particular being, named “Necessary Existent”. There he also explains the central role of this being in the world, His relation to other beings, and His attributes. It is in this very framework that he discusses other beings, that is, only to glorify the “Necessary Existent”. Ibn Sīnᾱ believes that the “Necessary Existent”is the cause of existence and makes things exist. In his ontology, the possible existents, i.e. everything except the necessary being, are considered to be “caused”. In view of this, in the fourth subpart of Kitāb al-Ishārāt wa-l-Tanbīhāt as well, everything other than the “Necessary Existent” has been taken into consideration only as a caused thing or an effect.