بررسي جايگاه خلاصه التواريخ در تاريخ نگاري صفويه

كتاب خلاصه‌التواريخ نوشتة قاضي احمد قمي، يكي از مهم‌ترين تواريخ اوايل دورة شاه‌عباس است. اين كتاب در ابتدا مشتمل بر پنج جلد بوده كه امروزه تنها جلد پنجم كه وقايع روزگار شيخ صفي‌الدين اردبيلي را تا اوايل سال‌هاي سلطنت شاه‌عباس اول صفوي روايت مي‌كند، باقي‌مانده است. موضوعِ حاضر، علي‌رغمِ قابل‌توجه بودن در اين حوزه، در مقايسه با ديگر تواريخ، به‌ويژه تاريخ عالم‌آراي عباسي، كمتر مورد اعتنا قرار گرفته‌است. در اين نوشتار، برخي از جنبه‌هاي تاريخ‌نگاري قاضي احمد قمي، از جمله شكل‌شناسي و تحليل محتوايي ديدگاه‌هاي مؤلف دربارة مضامينِ مختلف، اهميت و ويژگي‌هاي تاريخ‌نگاري او، شناسايي اعتبار اخبار تاريخي و سبك و شيوة نگارش او در تاريخ‌نگاري، مورد تجزيه‌ و تحليل قرار گرفته‌است. درمجموع، روش‌هاي تاريخ‌نويسيِ قاضي احمد در كتاب خلاصه‌التواريخ، اگرچه در حدّي نبود كه در تاريخ‌نگاري صفوي به‌ عنوان يك سبك، مطرح شود؛ اما در برخي جنبه‌ها، از جمله ديباچه‌نويسي و سالنامه‌نگاري همراه با برخي تغييراتِ جزيي، انتقال دهندة روش‌هايي بود كه از مورخان پيش از خود كسب كرده بود.