ايران فرهنگي در انديشه‌هاي داريوش شايگان

Cultural Iran in Shaygan's Thought

در ميان گفتمان‌هاي روشنفكري ايران، داريوش شايگان را به استناد آراي او «فيلسوف فرهنگ» مي‌نامند. شايگان همواره بحث «ايران فرهنگي» را در نظر داشته است: چه آنجا كه در «هندوئيسم و تصوف» به قياس ظرفيت‌ها و امكانات ايران فرهنگي براي تأثيرگذاري بر فرهنگ و آيين هندو و عناصر بينافرهنگي مي‌پردازد، (آنچه مي‌توان از آن به عنوان ايرانِ شرق ياد كرد) چه هنگامي كه در «آسيا در برابر غرب» از هجوم ديگري و فرهنگي بيگانه و به ناچار نشانه‌هاي خطرآفرين براي ايران فرهنگي و هويت ايراني سخن مي‌گويد (آنچه مي‌توان از آن با تسامح ايرانِ اسلامي ياد كرد)، چه آنجا كه در «نگاه شكسته» با طرح بحث اسكيزوفرني فرهنگي به دوپارگي اين فرهنگ و هويت اشاره مي‌كند و بالاخره زماني كه در افسون‌زدگي جديد صحبت از تعدد هويت‌ها و ادغام هويت‌ها و فرهنگ‌ها در اثر روند جهاني‌شدن به ميان مي‌آورد (آنچه مي‌توان از آن با عنوان ايرانِ غرب ياد كرد). نويسندگان در مقاله حاضر مقوله ايران فرهنگي را در انديشه شايگان متقدم و متأخر به بحث مي‌گذارند. تأكيد شايگانِ متقدم بر اهميت ايران فرهنگي و ضرورت صيانت از آن با تمام ميراث گذشته اما با سويه‌اي ايدئولوژيك است. درحالي‌كه تأكيد شايگانِ متأخر بر آميخته شدن فرهنگ‌ها و الزاماً نقش‌آفريني فرهنگ ايراني در عرصه جهاني است. در اين وجه، ما با ايران فرهنگي ناب مواجه نيستيم، بلكه فرهنگي كه به همان نسبت كه ايراني است، اجزاي غربي، چيني و هندي هم دارد. نوشتار حاضر ضمن بسط اين نگره در آراي اين فيلسوف مهم، كاستي‌ها و مشكلات نظريه او را نيز مورد توجه قرار خواهد داد. مقاله از روش‌شناسي توصيفي مبتني‌بر تحليل محتوايي پيروي مي‌كند.

In the discourse of Iranian intellectuals, Shaygan is named "Culture philosopher" by virtue of his opinions. Shayegan has always considered “Cultural Iran”: whether in his book titled ”Hinduism and Tassavof” in which he compares cultural Iran’s capacities and opportunities to impact as well as embrace Hindu culture (referred to as The East or Islamic Iran), or when it talks about another invasion and foreign culture in his book titled “Asia confronting the West” and inevitably risky signs for the cultural Iran and Iranian identity (referred to as the Islamic Iran tolerance), or when in his book titled “The Broken View” introducing the cultural schizophrenia and pointing to a split of this culture and identity and finally when in his book titled “New Mysticism” in which he talks about the quantity of identities and the combination of identities and cultures due to globalization (may be referred to as West Iran). Authors of this article discuss the issue of Cultural Iran in old and new Shaygan`s Thought. The emphasis in old Shaygan is on the importance of the Cultural Iran and the essentiality of protecting it with all the past inheritance still in an ideological direction, while the emphasis of the new Shayegan is on the combination of cultures and necessarily the role played by the Iranian culture in a global arena. Here we are not faced with a pure Cultural Iran, but a culture that is Iranian as much as it posses Western, Chinese and Indian components. Expanding this approach in the opinions of this important philosopher, the present article will point to his theoretical shortcomings and problems, as well.