ارزيابي تاثير حمل‌ونقل بر ابعاد مختلف توسعۀ روستايي (مطالعه موردي: بخش مركزي شهرستان تبريز)

هدف: وجود يا عدم وجود قابليت دسترسي به سيستم حمل‌ونقل به عنوان يكي از شاخص‌هاي توسعۀ پايدار مي‌تواند اثرات مختلفي بر تغييرات ارگانيكي و غيرارگانيكي مناطق روستايي داشته باشد. پژوهش حاضر به دنبال بررسي و ارزيابي تاثير حمل‌و‌نقل بر تغييرات اندام‌وار در روستاهاي بخش مركزي شهرستان تبريز، به عنوان رهيافتي براي برنامه هاي آينده، كمك در تصميم‌گيري ها و برنامه‌ريزي ها در جهت توسعۀ ابعاد روستايي خواهد بوده و نيز راهكارهايي جهت ارتقاي شبكۀ حمل‌ونقل در نواحي روستاهاي مورد مطالعه ارائه مي دهد. روش: مطالعۀ حاضر با توجه به ماهيت موضوع توصيفي– تحليلي و به لحاظ هدف كاربردي بوده و براي گردآوري اطلاعات از روش‌هاي اسنادي و ميداني استفاده شده است. در اين پژوهش، 19 روستا كه نزديك‌ترين فاصله را به شهر تبريز دارند، به صورت تصادفي خوشه‌اي انتخاب شده‌اند و با استفاده از فرمول كوكران تعداد 331 نفر به عنوان حجم نمونه تعيين شده است. آن‌گاه براي هر روستا نسبت يا سهم جامعۀ نمونه با توجه به نسبت هر روستا به كل جامعه از نظر تعداد جمعيت محاسبه شده است. ابزار مورد استفاده، پرسش‌نامه مي‌باشد كه روايي آن از سوي متخصصان و كارشناسان امر مورد تاييد قرار گرفته و پايايي آن نيز با استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ برابر (83/0) به تاييد رسيده است. يافته‌ها: در اين پژوهش با استفاده از نرم‌افزار spss، تاثير حمل‌ونقل بر توسعۀ ابعاد روستايي (اقتصادي، آموزشي، سلامت و رفاه اجتماعي) مورد سنجش قرار گرفت. در ابتدا جهت روشن‌شدن تفاوت بين روستاهاي مورد مطالعه از لحاظ وضعيت حمل‌ونقل و تغييرات اندام‌وار از آزمون دانكن استفاده شد. براساس نتايج حاصل از اين آزمون، روستاهاي مايان سفلي و كندرود در جايگاه نخست و روستاهاي كرجان و اسكندر در جايگاه آخر قرار گرفته‌اند. شايان ذكر است كه بين توسعۀ حمل‌ونقل روستاها و جمعيت رابطۀ قوي و معناداري وجود دارد. دربارۀ ارتباط بين وضعيت حمل‌ونقل و توسعۀ روستايي در ابعاد مختلف، ضريب هم‌بستگي پيرسون نشان داد كه بين وضعيت حمل‌ونقل و تغييرات اندام وار روستاها رابطۀ مثبت و معناداري وجود دارد. در ادامه مدل رگرسيوني گوياي آن است كه قابليت دسترسي به حمل‌ونقل روستايي موجب تغييرات اندام‌وار (اشتغال و رونق اقتصادي، آموزش، سلامت و رفاه اجتماعي) در نواحي روستايي مورد مطالعه شده است؛ به طوري كه حمل‌ونقل در تغييرات اندام‌وار روستاهاي بخش مركزي شهرستان تبريز 48 درصد تاثير مثبت داشته است. اصالت و ارزش: با توجه به اهميت و نقش سيستم حمل‌ونقل در توسعه و تغييرات اندام‌وار روستايي، اين مبحث نسبت به ديگر مباحت روستايي كمتر مورد توجه محققان قرار گرفته است. بنابراين در محدودۀ مورد مطالعه اولين تحقيقي است كه صورت گرفته است. با توجه به پتانسيل و ظرفيت‌ها فراواني كه استان آذربايجان شرقي به خصوص روستاهاي شهرستان تبريز دارند، نتايج اين تحقيق مي تواند موثر واقع شود و راه‌گشاي بسياري از مشكلات روستاييان باشد.