14545

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

• تحليل ها و احتمالات مختلفي درباره آينده سياست خارجي جو بايدن در قبال كشورهاي شوراي همكاري خليج فارس وجود دارد. برخي از كارشناسان بر اين باورند كه بايدن در سياست خارجي دولت خود در قبال كشورهاي شوراي همكاري خليج فارس به ويژه عربستان سعودي بازنگري اساسي خواهد كرد، درصورتي كه عده اي ديگر اعتقاد دارند تغييرات سياست خارجي بايدن در قبال كشورهاي مزبور سطحي خواهد بود و درنتيجه تعامل با اين كشورها ادامه خواهد داشت. • عربستان سعودي سناريوهاي بازنگري گسترده در روابط با عربستان، ادامه تعامل با رياض و اتخاذ رويكرد فشار و تعامل همزمان سه سناريوي احتمالي بايدن در قبال عربستان سعودي است. توقف فروش تسليحات نظامي، حمايت از حقوق بشر و كاهش حمايت از جنگ يمن ازجمله اقدام هاي احتمالي بايدن ذيل سناريوي نخست خواهد بود. عربستان سعودي نيز در قبال سناريوي نخست به اقدام هايي همچون ميانجي قرار دادن فرانسه، گرايش به شرق و تعدد منابع سياست خارجي جهت پر كردن جاي خالي آمريكا و برقراري روابط با تركيه مبادرت خواهد ورزيد. اين كشور در قبال سناريوي دوم دولت بايدن نيز ممكن است به اقدام هايي چون عادي سازي روابط با رژيم صهيونيستي، درخواست آگاهي از گفتگوهاي آمريكا با ايران و همكاري با آمريكا در ساخت نيروگاه هسته اي مبادرت ورزد. سناريوي سوم بايدن محتمل ترين سناريو در قبال عربستان سعودي خواهد بود. در پي اين سناريو آمريكا با هدف تعامل پايدار بلند با عربستان سعودي در منطقه غرب آسيا اقدام هاي تنبيهي نرمي همچون كاهش يا توقف مقطعي فروش سلاح به عربستان و انتشار مدارك قتل خاشقچي را در دستور كار خواهد داشت تا اين كشور به اصلاح رويكردهاي سياست خارجي خود پرداخته و به مسير مطلوب و ريل گذاري شده آمريكا بازگردد. از آنجا كه عربستان سعودي تلاش بسيار زيادي براي برقراري ارتباط با دولت بايدن دارد و ساختار سياسي آمريكا نيز عربستان را به عنوان شريك استراتژيك و امنيتي خود در منطقه مي پندارد محتمل ترين سناريوي دولت بايدن در قبال عربستان سعودي فشار و تعامل همزمان خواهد بود. در چارچوب اين سياست، همكاري هاي سياسي و نظامي آمريكا و عربستان پس از آنكه رياض به مسير مورد نظر آمريكا بازگشت ادامه خواهد يافت زيرا آمريكا با حمايت از رژيم صهيونيستي و عربستان سعودي در حال احياي سياست دو ستوني نيكسون جهت مهار جمهوري اسلامي ايران است. از نظر مقامات آمريكايي، عربستان با ورود به جنگ فرسايشي يمن از مهار تهديد اصلي منطقه يعني جمهوري اسلامي ايران بازمانده است؛ بنابراين بايستي به گونه اي به جنگ يمن پايان بخشيده و به كمك رژيم صهيونيستي به مهار ايران بپردازد. در پايان اينكه به صورت كلي همكاري هاي تيم بايدن با محمد بن سلمان در سطوح مختلفي استمرار پيدا خواهد كرد. • بحرين سلطنت بحرين در اغلب سياست هاي داخلي و خارجي خود تابع عربستان سعودي است. اقدام هاي اين دو كشور در عرصه سياست خارجي غالباً ماهيتي يكسان دارد. از اين حيث سياست خارجي دولت هاي مختلف آمريكا در قبال اين دو كشور بسيار مشابه است. با توجه به نگراني سازمان هاي حقوق بشري از وضعيت نامناسب حقوق بشر در بحرين، دولت بايدن در قبال منامه ناگزير است موضوع حقوق بشر را در سياست خارجي خود مورد توجه قرار دهد. البته اين موضوع چندان حكام بحرين را تحت فشار قرار نخواهد داد زيرا اين كشور با عادي سازي روابط خود با رژيم صهيونيستي از حمايت هاي لابي آيپك در آمريكا برخوردار خواهد بود. • امارات با وجود اينكه امارات متحده عربي و عربستان سعودي از دونالد ترامپ در انتخابات رياست جمهوري آمريكا حمايت كردند اما اين امر سبب انتقام گيري بايدن نخواهد شد چراكه ازنظر برخي مقامات آمريكايي، امارات متحده عربي قوي ترين هم پيمان آمريكا در شوراي همكاري خليج فارس بوده كه چندي است كنشگري فعالي در منطقه غرب آسيا و خليج فارس تا شمال آفريقا دارد. بااين وجود پيش بيني مي شود كه دولت بايدن با توقف مقطعي فروش تسليحات نظامي حساس به امارات، با انجام اين اقدام تنبيهي نرم، مقامات اين كشور را به سوي مسير مورد نظر خود رهنمون سازد. پس از بازگشت مقامات اماراتي به مسير ريل گذاري شده آمريكا، همكاري هاي نظامي و مالي اين دو كشور بيش از پيش توسعه خواهد يافت. • قطر قطر از ديرباز روابط خوبي با دولت هاي جمهوري خواه و دمكرات در آمريكا داشته است. مقامات آمريكايي، قطر را يكي از مهم ترين شركاي آمريكا در شوراي همكاري خليج فارس مي دانند كه از طريق ارتباط آن با جمهوري اسلامي ايران و گروه هاي اسلام گراي منطقه غرب آسيا، مي توان بسياري از مشكلات اين منطقه را از رهيافت ديپلماتيك برطرف كرد. با اين اوصاف حمايت از نقش ميانجيگرانه قطر در حل مشكلات منطقه، حمايت از نقش ميانجيگرانه قطر ميان آمريكا و طالبان و درعين حال تحت فشار قرار دادن قطر در كاهش حمايت از گروه هاي اسلام گراي غرب آسيا ازجمله محتمل ترين رويكردهاي سياست خارجي دولت جو بايدن خواهد بود. • كويت حكمرانان جديد كويت در اواخر دوره رياست جمهوري دونالد ترامپ توانستند با اعمال ميانجيگري ميان قطر و عربستان به رفع تحريم قطر بپردازند. اين موضوع توانايي كويت در ميانجيگري ميان كشورها را به نمايش گذاشت. همين امر در كنار تأكيد مقامات جديد كويت بر پيشبرد سياست بي طرفي و اتخاذ رويكرد ميانجيگري در ميان كشورها سبب مي شود تا بايدن به تقويت روابط با كويت بپردازد. علاوه بر آن تقويت همكاري هاي نظامي، اقتصادي و بهداشتي ازجمله برنامه هاي آتي دولت بايدن در قبال كويت خواهد داد. بنابر گفته سفير آمريكا در كويت، تقويت ناوگان هوايي كويت ازجمله اقدام هايي است كه دولت آمريكا در قبال اين كشور در پيش خواهد گرفت. • عمان سلطنت عمان از ديرباز به اتخاذ سياست بي طرفي و ميانجيگري شهره بوده است. عمان ازجمله كشورهايي است كه از پيروزي بايدن بسيار خرسند شده و به او پيام تبريك ارسال كرد زيرا به كنشگري بايدن جهت پايان دادن به جنگ يمن اميدوار بوده است. مقامات عماني از جنگ يمن ناخرسند بوده و بيم آن دارند كه دامنه اين جنگ مرزهاي جنوبي عمان را نيز فراگيرد. دولت بايدن نيز كه به سياست بي طرفي و ميانجيگري تاريخي عمان واقف بوده، ممكن است با حمايت از بي طرفي عمان، اين كشور را براي خاتمه بخشيدن به جنگ يمن، در مسير ميانجيگري ميان ايران و عربستان مورد حمايت قرار دهد.