14585

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

ايران در زمره اولين كشورهاي درحال توسعه جهان است كه به تدوين و اجراي برنامه ريزي توسعه روي آورده است ولي با وجود تهيه 11 برنامه عمراني و توسعه و بيش از 70 سال سابقه برنامه ريزي توسعه، هنوز به اهداف برنامه اي موردنظر خود دست نيافته است. اين در حالي است كه بسياري از كشورهاي جهان كه با فاصله زماني ديرتر از ايران به برنامه ريزي اقدام كرده اند، توانستند به بسياري از اهداف خود جامه عمل بپوشانند. مطالعات مختلفي درباره دلايل عدم توفيق نظام برنامه ريزي كشور در دستيابي به اهداف خود صورت پذيرفته است. يكي از مهم ترين آسيب هاي شناسايي شده در اين خصوص شيوه¬ اي خاص از برنامه ريزي در ايران بوده است كه مي توان از آن تحت عنوان برنامه ريزي جامع براي توسعه ياد كرد (عظيمي،1393 و 1396؛ تهراني، 1393؛ بيگدلي، 1393). در كشور ما، از زمان تدوين برنامه عمراني پنجم (1352-1356) كه روش برنامه ريزي جامع در پيش گرفته شد تاكنون، نگرش حاكم بر روش برنامه ريزي براي توسعه، چنين بوده است. هرچند روش برنامه ريزي جامع به مثابه نوعي نگاه به امر برنامه ريزي در كلي ترين شكل خود، ممكن است در سطوح و با اهداف مختلف نظير حل و فصل امور جاري و روزمره دستگاه هاي اجرايي به كار گرفته شود و چه بسا توفيقاتي كسب كند، اما آنچه مراد اين گزارش است، روش برنامه ريزي جامعي است كه در سطح توسعه و با اهداف توسعه اي پياده مي شود. در چنين سطح و اهدافي، برنامه ريزي جامع دچار آسيب هايي است كه به عدم توفيق برنامه هاي توسعه در كشور انجاميده است. از جمله اين آسيب ها مي توان به عدم اولويت گذاري صحيح در اهداف برنامه، بلندپروازانه بودن اهداف برنامه، نياز به اطلاعات كامل و به هنگام، نياز به منابع مالي و اقتصادي فراوان، دشواري به مشاركت طلبيدن ذي نفعان و عدم حصول اجماع در برنامه ريزي، نبود ضمانت اجرا و كاهش مسئوليت پذيري مجريان برنامه و در نهايت كاهش كارايي دولت اشاره كرد. وجود اين مسائل جملگي گوياي ضرورت تغيير روش از برنامه ريزي جامع به سوي استفاده از ساير روش هاي برنامه ريزي بديل است. يكي از مهم ترين و موفق ترين روش ها، روش برنامه ريزي هسته اي يا هسته هاي كليدي خط دهنده براي توسعه است كه در بسياري از كشورهاي دنيا (البته تحت عناوين و به شكل هاي مختلف مانند استراتژي هاي بخشي توسعه و غيره) تدوين و اجرا مي شود. در اين شيوه برنامه ريزي، گلوگاه هاي اساسي كشور شناسايي شده و سعي مي شود با محوريت برنامه هاي اجرايي، موانع توسعه حذف و يك قطب توسعه ايجاد شود. از جمله ويژگي هاي برنامه ريزي هسته اي مي توان به كارآمدي، قابليت اجراي زياد و تحقق اهداف توسعه اي اشاره كرد. با توجه به در پيش بودن فرايند تدوين برنامه توسعه هفتم، پيشنهاد اين گزارش، توجه به محدوديت هاي روش برنامه ريزي جامع در فرايند تدوين برنامه هاي توسعه و در دستور كار قرار گرفتن برنامه ريزي هسته اي و شناسايي هسته هاي كليدي خط دهنده كشور به منظور دستيابي حداكثري به اهداف مشخص برنامه است.