دراسه في البنيه الشكليه والدلاليه للزخارف الإيرانيه الزرادشتيه

جستاري در ساختار صوري و معنايي نقوش زرتشتي دوزي ايران عاطفه آلاده، فهيمه زارع زاده

در ميان هنرهاي تزئيني ايران باستان، گونه اي سوزن دوزي، با عنوان زرتشتي دوزي رواج داشت. هنري افزودني بر پهنه لباس زنان كه با در بر داشتن نقوشي در يك ساختار منسجم بصري و زيبايي شناسانه چنين سؤالي را به ذهن متبادر مي سازد: نقوش زرتشتي دوزي با چه ساختار صوري و معنايي امكان دوخت و دوز بر روي لباس زنان را داشتند؟ چنان كه به مثابه بارزترين نشان هاي فرهنگي در آداب پوششي آن اوان به شمار مي آمدند و نيز عهده دار مهم و برجسته اي در نگهداشت و استمرار دهي به هويت زنان زرتشتي در طول حيات تاريخي ايران اسلامي بودند. بر اين اساس، پژوهش حاضر سعي دارد تا اين نقوش را رمزگشايي فرمي و محتوايي نمايد. زيرا مطالعات در اين حوزه، تصور واضح تري از سپهر هنري مسلط بر آنها را ارائه داده و شناخت حاصله به منزله مرجعي موثق جهت ادراك ساير دوخت هاي زينتي ايران در عرصه طراحي لباس خواهد بود. تحليل داده ها نشان مي دهند نقوش از عناصر طبيعي، گياهي و جانوري اخذ مي گرديدند كه در نظام اعتقادي- فرهنگي ايران باستان، داراي ارزشها و معاني نماديني همچون جاودانگي و ناميرايي، بازآفريني، باليدن و رويش، روشنگري نشاط و پويايي، خرد و دانش و بركت و حاصلخيزي بودند. اين معاني كه در حقيقت زنان آن را عينيت بخش خواسته ها، آمال و آرزوهاي آرماني خويش مي پنداشتند؛ بنا به ميزان محتواي تقدسي شان در هر تكه از لباس به انحاء گوناگون دوخته شده و به لحاظ تجسمي نيز در گستره اي از فرمهاي واقع گرايانه تا انتزاعي به كار برده شده، بنا به نحوه دوخت رودوزي با نخهاي ابريشمي الوان متجلي مي ساختند.

A type of needlework known as Zoroastrian embroidery (Zartoshti-douzi) was common as decorative art in ancient Iran. The art of ornamenting women's clothing with patterns arranged in a coherent visual and aesthetic way prompts following question: Which visual and semantic structures were allowed to be sewn as Zoroastrian embroidery motifs onto women's dresses? The inquiry is particularly highlighted since they were seen as the most striking cultural symbols in the ethnic garment of the time, bearing the grave responsibility of preservation and continuation of Zoroastrian women's identity throughout the historical period of Islamic Iran. Accordingly, the present study attempts to conduct a formal and thematic analysis and decode these motifs. Such studies can provide a deeper insight into the dominant artistic sphere, and the resulting knowledge will serve a reliable reference for understanding other Iranian ornamental needlework in garment design. Data analysis shows that motifs were taken from natural, floral, and animal elements, which, in ancient Iranian culture and belief, carried symbolic values and meanings as eternity and immortality, recreation, thriving and growth, enlightenment, exuberance and dynamism, wisdom, blessings, and fertility. These concepts were regarded as realizations of women's wishes, desires, and ideal aspirations, and were sewn onto pieces of clothing one way or another in accordance with their extent of sacredness. Visually speaking, they were used in a variety of forms from realistic to abstract, and manifested colorful imagery using different sewing styles and silk threads.