نقش سازه هاي سنتي بهره برداري ازسيلاب در كنترل رسوب حوضه هاي آبخيز عمان و ماشكيد

حوضه های آبخیز عمان و ماشكید واقع در بخشهای جنوبی و جنوب شرقی استان سیستان و بلوچستان، از جمله مناطقی هستند كه سازه های سنتی و قدیمی بهره برداری از سیلاب در آن ها گسترش چشمگیری دارد. سامانه هایی به در منطقه ی دشتیاری چابهار با « دگار » در مناطق كوهستانی مكران وسامانه ای به نام « دربند » و « خوشاب » نام محلی قدمت چند هزار ساله وجود دارند كه توسط آن ها سیلاب مهار و برای كشت غلات، صیفی جات و نخل مورد استفاده قرار می گیرد. هرچند هدف از ایجاد این سامانه ها بهره برداری از سیلاب و كشت سیلابی است، ولی نقش مثبت و بسیار ارزنده ای در حفاظت آب و خاك و كنترل رسوب حوضه ها ایفا نموده اند. با توجه به شرایط سی لخیزی و رسوب زایی منطقه، سازه های سنتی در طی سالیان متمادی ملیون ها تن رسوب را در خود كنترل نموده كه به خاك زراعی و حاصل خیز تبدیل گردیده است. وجود مشكلاتی باعث تخریب بخش زیادی از این سامانه ها شده و تدریجاً به فراموشی سپرده می شوند این موضوع علاوه بر تشدید آثار ناشی از كمبود آب در منطقه، موجب فرسایش و هدر رفتن حجم عظیمی از رسوبات كنترل شده در این سامانه ها(خاك) می شود، كه غالباً نیز به مخازن سدها منتقل م یگردند. در این مقاله اهمیت و نقش سامانه های سنتی بهره برداری از سیل و ارزش آن ها در كنترل رسوب حوض ههای یادشده مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.