تفاوت و چند و چون عشق و محبت در هفت اورنگ جامي

عشق و محبت از مباني مهم انسان شناسي جامي در هفت اورنگ به شمار آمده و از بسامد بالايي برخوردارند. عشق، پديده اي دروني است كه در نهاد بشر به وديعه نهاده شده و از ذات حق سرچشمه مي‌گيرد. ذات حق پر از هزاران اسم است كه هريك مظهر صفتي در مخلوقي است. صفت عشق در يك حركت طولي به محبت ختم مي‌شود. محبت، ماندگارتر از عشق و عامل اصلي ادامه‌ي رابطه‌ي قلبي بين محب و محبوب است. جامي، دو منظومه از هفت اورنگ را به قصه‌هاي يوسف و زليخا و ليلي مجنون اختصاص داده و محبت را به عنوان چكيده عشق از درون آنها دريافت كرده و بيشترين بسامد عشق و محبت را نيز در اين منظومه‌ها آورده است. در نگاه جامي، محبت به چهار نوع مخصوص مي‌شود: ذاتي، صفاتي، افعالي و آثاري. استعداد هر شخص در نهادينه كردن هر يك از انواع محبت متفاوت است و از محبت ذاتي تا آثاري به ترتيب كمتر مي‌شود. در اين نوشتار سعي بر آن است كه ريشه‌ي عشق در هفت اورنگ بررسي شده، انواع محبت استخراج و تفاوت آن با عشق بيان گردد.