شخصيت شناسي رستم در شاهنامه (با تأكيد بر نظريه ي آيزنك)

يكي از راه هاي ژرفا بخشيدن به داستان و تقويت تأثير آن بر مخاطب، پردازش قوّتمند شخصيت است. فردوسي سخن سرايي داستان شناس است كه در عصر برون گرايي و كلّينگري شاعران خراسان، خود و خواننده را با جزئيّات روحي قهرمانانش همراه و درگير مي سازد و به تشكيل رابط‌ هاي نو و ژرف ميان شخصيت و مخاطب موفّق مي شود. اين شگرد، به هر يك از شخصيت‌هاي اصلي شاهنامه، مجموعه اي از ويژگي‌هاي رواني و اخلاقي متنوّع و تعيين كننده مي بخشد كه شناختن زواياي پيدا و پنهان آنها، به درك بهتر و كاملتر داستان كمك مي كند. بر اين اساس و با توجّه به همين اهمّيّت، پژوهش حاضر به تحليل روانشناسانة شخصيت رستم، به عنوان يكي از شخصيت هاي مهم و قابل بررسي شاهنامه مي پردازد. فردوسي با استفاده از هر دو شيوة مستقيم و غيرمستقيم؛ يعني با بهره گرفتن از توصيف، گفت و گو، اظهار نظر شخصي، معرّفي توسّط خود شخصيت و يا از طريق ديگر قهرمانان مرتبط با داستان، هر شخصيت را به خواننده مي شناساند. كردار و رفتار شخصيت نيز از ديگر راههاي رسيدن به ويژگي هاي اوست. رستم در روايت اپيزوديك شاهنامه، در كل با يك شخصيت همه جانبة اصليِ نسبتاً ايستايِ مثبت و نمادين به خواننده معرّفي مي شود. از نظر روانشناسي و بر مبناي نظرية آيزنك، رستم برون گراست؛ با نوسان ميان پايداري و ناپايداري. او صفراوي و دموي مزاج است؛ با تأثير «فرامن» در ساختار شخصيتش. نقش وراثت و محيط نيز در شخصيت او بارز و تعيين كننده است.