مقايسه تحليلي جاويدنامۀ اقبال لاهوري و كمدي الهي دانته

تجسم و ترسيم جهان برين و ارائۀ تصويري روشن از آن، از ابتدايي¬ترين آغازينه¬هاي حيات انسان تا عصر حاضر، راهي براي رسيدن به معرفتي شهودي بوده كه البته گاهي اوقات با تخيلات سازندگان آن¬ها نيز همراه بوده است. معراج¬نامه¬ يكي از مواردي است كه به وسيله آن مي¬توان چنين دنيايي را به تصوير كشيد. از آن¬جا كه عظمت و بزرگي واقعۀ معراج و سفر روحاني در بين مسلمانان و غير¬مسلمانان اتفاقي عظيم است؛ اين امر براي هنرمندان نيز از اهميت خاصي برخوردار است و بسياري از آن¬ها در دوره¬هاي مختلف با تكيه بر تخيل سعي در به تصويركشيدن اين واقعۀ روحاني داشته¬اند، به همين دليل بررسي محتوايي معراج¬نامه¬ها به‌عنوان يك نوع ادبي و مقايسۀ تحليلي آنها موضوعي مهم و درخور توجه است. اين مقاله مي¬كوشد بر مبناي روش تحليل محتوا به بررسي فرضيۀ همسان¬انديشي و تأثيرپذيري اقبال لاهوري (در جاويد نامه) از كمدي‌الهي دانته بپردازد. نتايج پژوهش نشان مي¬دهد علاوه ¬بر زيبايي ادبي، زبان شاعرانه و تأويل¬گونۀ آثار مذكور، مباني ديني- اعتقادي و اوضاع و احوال سياسي- اجتماعي روزگار اين هنرمندان در محتواي معراج‌نامه‌هايشان تأثيرگذار بوده ‌است و همين امر سبب ايجاد شباهت¬هايي در انديشه دو شاعر به¬ويژه در نوع ملاقات¬ها شده ‌است. روش انجام اين مقاله به صورت كتابخانه¬اي و مقايسه¬اي- تحليلي است.