جلوه¬هاي استطاعت انسان در شعر اقبال لاهوري

چكيده علامه محمد اقبال لاهوري (فوت: 1938 م)، يكي از بزرگ¬ترين انديشمندان و متفكران مصلح اسلامي است. تلاش براي خودشناسي، خودباوري و اتحاد مسلمانان، و روي آوردن آنها به فرهنگ خودي و كسب هويت و استقلال و نجات از چنگال استعمارگران در شعر او برجستگي ويژه¬اي دارد. او مي¬كوشيد با بيدارگري مسلمانان، دميدن روح مسئوليت¬پذيري در آنها، زمينه¬ساز وحدتي گردد كه نتيجه¬ي آن غلبه مسلمانان بر استعمارگران و استقلال يافتن آنها بود. در اين زمينه، مي¬توان پيوندي ميان اشعار اقبال و علم كلام اسلامي و جلوه¬هايي از استطاعت انسان را در شعر او يافت. استطاعت اصطلاحي كلامي و به معناي توانايي و قدرت انجام دادن كار يا فعل از سوي انسان است و در حوزه¬هاي مرتبط با اختيار انسان به كار مي¬رود و معمولاً در مقابل جبر قرار مي¬گيرد. تاكيد اقبال بر بيدار كردن جامعه مسلمان عصر خود و به حركت واداشتن آنها براي مبارزه با استعمار و اقداماتي نظير آن با نظريه¬ي استطاعت انسان همخواني دارد. به بيان ديگر، رگه¬هايي از استطاعت انسان را در شعر اقبال مي¬توان يافت و بدين¬وسيله‌يكي ديگر از ابعاد شخصيت او آشكار مي¬گردد. در اين مقاله با روش توصيفي تحليلي، جلوه¬هايي از استطاعت انسان در شعر اقبال لاهوري نشان داده مي‌شود.