تمايز انواع «وحدت» در شعر بيدل دهلوي

«وحدت» يكي از موتيوهاي شايع در متون عرفاني است و بسياري از شاعران عارف و عارفان شاعر ادب فارسي در بابِ اين موضوع سخن رانده‌اند. بيدل دهلوي نيز از اين دسته است و در آثار خود از اين موتيو بسيار سخن گفته است. در اين جُستار تلاش شده كه به شيوة استقرايي، پس از تعريف كلّي و موجز از «وحدت» و «وحدت وجود» بدين پرسش‌ها پاسخ داده شود: 1ـ وحدت در آثار بيدل از چه نوع است؟ 2ـ آيا وحدت وجود در آثار بيدل از نوع تشكيكي است يا شخصي؟ در پاسخ به اين نتيجه دست يافته كه اوّلاً بيدل از شاعراني است كه وجود را اصيل مي‌داند، ثانياً وي به وحدت تشكيكي وجود نيزقائل است، ثالثاً «وحدت وجود» در آثار بيدل دهلوي از نوع «شخصي» است و رابعاً بيدل از وحدت تشكيكي وجود در راستاي اثبات وحدت شخصي وجود استفاده مي‌كند و در آثار او، اين دو موضوع منافاتي با يكديگر ندارند.