تقسيم كار اجتماعي و آگاهي ملي: گفتار دربارۀ بنيان اجتماعيِ دولت ملّي

خودآگاهيِ ملي وجه سوبژكتيو مفهوم دولت ملي است. هم‌چنان‌كه دولتْ وحدتِ «وساطت‌يافتۀ» امر كلي و امر جزئي است(وحدت در عين كثرت)، آگاهي اعضاءِ دولت ملي نيز بايد منطبق بر منطق مفهوم دولت باشد. در اين مقاله با شرح جايگاه «تقسيم كار اجتماعي» و نهاد «اتحاديۀ صنفي» به‌عنوان عناصر اساسيِ بنيان اجتماعيِ مفهوم دولت در فلسفۀ حق هگل، كوشيده‌ايم نسبت آگاهي «تمايزيافتۀ» فرد دربارۀ هويت ملي و وحدت منافع خصوصي او با مصلحت عمومي را در جامعه روشن كنيم. در اين‌جا، ضمن بررسي رابطة توسعة تقسيم كار اجتماعي ــ به‌ويژه با تاكيد بر نقش اتحاديه‌هاي صنفي ــ و تقويت هويت ملي، نشان داديم كه جايگاه هويت‌هاي اجتماعي و جايگاه هويت ملي و تمايز منطقي ميان اين دو را در عين ضرورت هر كدام مورد ملاحظه قرار داد. از چنين منظري، آن‌جاكه هدف سياست‌گذاري عمومي حكومت معطوف به تقويت انسجام ملي و هم‌چنين توسعه اقتصادي-اجتماعي است، ضروري‌ست تا بر نسبت ميان فرهنگ و مناسبات اجتماعي تأمل شود و سياست‌گذار واقعيت مناسبات و نهادهاي موجود را نسبت به منطق مفهوم دولت ملي در نظر بگيرد.