اخلاق گرايي و آموزه هاي تعليمي در تاريخ نگاري بيهقي و مستوفي

پژوهش حاضر بر آن است تا با مطالعه و بررسي ويژگي¬هاي اخلاق¬گرايانه در دو كتاب تاريخ گزيده و تاريخ بيهقي در زمينه¬هاي اخلاقي و تعاليم تربيتي همچون: عبرت¬پذيري از احوال گذشتگان، مرگ¬انديشي و... به برخي از تشابهات و تمايزات اين دو اثر دست يابد. دو نويسنده در زمينۀ خودسازي و تزكيه موارد مشابهي را در سرتاسر اثر خود ذكر مي¬كنند كه مهم¬تر از همه خردورزي و دوري از دل¬فريبي¬هاي دنيوي و عبرت از احوال گذشتگان مي¬باشد. البته تمايزاتي نيز بين دو اثر مشاهده مي¬شود. مسالۀ اصلي پژوهش آن است كه بيهقي و مستوفي، اين دو مورخ ايراني در دورۀ اسلامي، با وجود تفاوت حاكم بر محيط جامعه، تا چه اندازه گزاره¬هاي ديني- مذهبي را در ميان تاريخ به كاربرده و بدان توجه نموده¬اند؟ آيا اين مورخان در پي ذكر وقايع تاريخي توجه مخاطب را به خودشناسي و تهذيب نفس در جهت سعادت و زندگي بهتر جلب كرده¬اند تا خود را از روايت¬زدگي صرف رهايي بخشند؟ نتايج اين پژوهش،كه با استفاده از روش توصيفي و تحليلي انجام شده، نشان مي¬دهد كه اين موضوع مورد نظر هر دو مؤلف بوده¬است، با اين تفاوت كه نوع نگاه بيهقي به تعاليم اخلاقي به جهت لحن خاص گزاره¬ها و شيوۀ خاص به كارگيري زبان در تاريخ خود بيش از تاريخ گزيده در خواننده تأثير دارد.