سازه‌ها و ساختار در داستان‌هاي كوتاه غلامحسين ساعدي

غلامحسين ساعدي يكي از نويسندگان برجسته معاصر است. داستان‌هاي كوتاه ساعدي از حيث مضمون و فضاسازي منحصر به فرد و پراهميت‌اند و برخي از داستان‌هاي كوتاهش به عنوان نمونه‌هاي درخشان تاريخ داستان كوتاه در ايران محسوب مي‌شوند. ساعدي اگرچه با شيوه‌هاي مختلف نويسندگي غربي آشنايي داشت ولي كمتر تحت تاثير آنان قرار گرفت و توانست خود را به عنوان نويسنده‌اي صاحب سبك به جامعۀ ادبي ايران معرفي كند. برخي از منتقدان اعتقاد دار‌ند، سبك «رئاليسم‌جادويي» (Magic Realism)، كه امروزه در غرب از سبك‌هاي شناخته‌شده‌ تلقي مي‌گردد، توسّط ساعدي پايه‌گذاري شده‌است. ساعدي در داستان‌هاي كوتاه خود به مشخصاتي دست يافته است كه در ادبيات داستاني «رئاليسم جادويي» خوانده مي‌شود. فضاي شگفت و تمثيلي، پيوند وهم و خيال با واقعيت، حضور اشياء و عناصر ماوراء طبيعي و تصوير جهاني سرشار از خواب و خرافه و كابوس از ويژگي‌هاي اين نوع داستان‌هاست. نگارش نزديك به پنجاه داستان كوتاه، كارنامه ساعدي را در اين زمينه درخور اعتنا ساخته است. در مقاله حاضر پس از‌ اشاره اجمالي به ساحت‌هاي مختلف زندگي ساعدي، داستان‌هاي كوتاه وي را با تكيه بر ساختار و سازه‌ها در حوزه‌هاي مختلف از جمله: «طرح يا پيرنگ»، «شخصيت و شخصيت‌پردازي»، «زاويۀديد»، «شگرد‌هاي روايت»، «نحوۀ آغاز و انجام» و «زبان» مورد بررسي قرار داده‌ايم.