بررسي زبان گفتار در اشعار سيد علي صالحي

چكيده شعر گفتار در اواسط دهة شصت از سوي سيد علي صالحي معرفي شد؛ شعري كه هدف آن دوري از زبان مستبد اديبانه و محدود آكادميك است و سعي مي‌كند با عينيت‌گرايي و بيان و روايي و ايجاد لحن محاوره و صميمت به زباني فاهمه دست يابد و در مقايسه با مسلك‌هاي ديگر در انتخاب واژگان و كاربرد زبان آزادتر است. صالحي هنگام تبيين اين جريان شعري داعية استفاده از زبان معيار فارسي را دارد، اما براي اين منظور پيوسته از امكانات زبان عاميانه و محاوره استفاده كرده و در عين حال بارها تاكيد كرده است كه زبان گفتار عاميانه نيست، اين مسئله سبب شده كه ويژگي زباني آن در هاله‌اي از ابهام باقي بماند. از اين روي، در اين پژوهش با استفاده از تقسيم‌بندي زبان گفتاري ابوالحسن نجفي و با آوردن نمونه‌هايي از ميان اشعار صالحي نشان داده خواهد شد كه او براي دستيابي به زبان معيار از تمامي امكانات زبان گفتار استفاده كرده است؛ او براي اين منظور از امكاناتي مانند ايجاد لحن محاوره در شعر با استفاده از تركيبات زبان روزمره، اتباع، تكرار، اسم صوت، كاربرد صفات، دشنام و تهديد و بيان احساس سود جسته است. همچنين استفاده گسترده از كنايات جاري در زبان مردم، ضرب‌المثل‌ها، سوگند و ترانه كه پشتوانه‌اي فرهنگي دارند و با باورهاي عامه گره خورده‌اند، گاه سطح زباني او را به زبان عاميانه نزديك مي‌كند. اين كاربرد بي‌قيد و بند و نامحدود زبان در شعر صالحي، همان شعري زباني است كه از آن ياد كرده و سعي مي‌كند به آن دست يابد؛ زباني كه محدود به قشر خاصي نيست و با درآميختن طبقات گوناگون زبان فارسي مي‌توان پيوندي فرهنگي و اجتماعي در بين مردم پديد آورد و آنها را به شعر دعوت كند. بنابراين وقتي كه مي‌گويد هدفش نزديكي به زبان معيار است در واقع مقصود او زبان گفتار در هر سه مرتبة عاميانه، محاوره و معيار است.