تأمّلي در قصّه‌هاي عاميانه از منظر نقد كهن‌الگويي

قصّه‌ها و داستان‌هاي عاميانه رگه‌هايي از اسطوره‌هاي كهن بازمانده در خود پرورانده‌اند. اين رگه‌ها، بازتاب كهن‌الگوهاي ناخودآگاهي جمعي اقوام، طوايف و ملل مختلفي هستند كه در گذر هزاره‌ها داراي استعداها و ويژگي‌هاي مشترك مي‌باشند. بر اين اساس مي‌توان داستان‌هاي عاميانه را از نظرگاه‌هاي گوناگوني از جمله: نقد اساطيري، روانكاوي، كهن‌الگويي و... تحليل و بررسي كرد. از آن جايي كه كهن‌الگوها و نمادهاي بازيافته در آن، در آثاري ظهور مي‌يابند كه برگرفته از تخيّل بشر مي‌باشند و به اعتقاد يونگ، خاستگاه اين قبيل آثار، لايه‎‌هاي ژرف ناخودآگاهي است، در نتيجه مي‌توان آن‌ها را از مناظر متعدد، خاصّه از منظر نقد كهن‌الگويي، نگريست. ديدگاه يونگ و كمپبل دربارۀ نقد مذكور، از ميان نظرات مختلف و در عين حال متفاوت روان‌كاوان و روان‌شناسان، از استحكام بيشتري برخوردار است؛ لذا رويكرد اين پژوهش، تلفيق شيوه‎‌هاي نقد اسطوره‌اي و كهن‌الگويي در كنار يكديگر است. سفر قهرمان كه ديدگاه برجستۀ كمپبل است، از رايج‌ترين وضعيّت‌هاي كهن‌الگويي است كه در قصّه‌هاي عاميانه ظهور بيشتري يافته‌است. اين وضعيّت، قابليّت بروز چهره‎هاي كهن‌الگويي ديگر را مثل آنيما، آنيموس، سايه، پير خرد و... با كاركردي دوگانه فراهم‌ مي‌سازد.