روحانيت و منازعات سياسي در مشروطه (درس ‏ها و عبرت‎ها)

از اوايل قرن نوزدهم ميلادي علماي شيعه با اعلان جهاد عليه روس‏ها عملاً به عرصه سياست ايران وارد شدند و اين حضور در طول قرن نوزدهم و بيستم ادامه يافت. اين مقاله با يادآوري منازعات دوران مشروطه به بررسي پيامدها و آسيب‏هاي احتمالي حضور روحانيت در منازعات سياسي اولاً بر عرصه سياست و حوزه عمومي و ثانياً بر جايگاه دين و روحانيت در جامعه ايراني پرداخته است. مدعاي مقاله اين است كه غفلت از ماهيت متكثر، مبهم و متغير سياست و ساده‏سازي و تقليل آن به منازعات حق و باطل از يك سو مي‏تواند به بازسازي فضاي خصمانه و جبهه‏بندي دوست و دشمن در ميان خودي‎ها منجر شده، انسجام داخلي را تهديد كند و از سوي ديگر احتمالاً به كاهش اعتبار اجتماعي روحانيت خواهد انجاميد. استناد به منازعات خصمانه و خشونت‏بار دوره مشروطه و پيامدهاي آن، مبناي مقاله در تحليل و استنتاج اين مدعاست.