تأملي درباره امكان يا امتناع ترجمه واژگان بنيادي اخلاق در مواجهات ميان‌فرهنگي

اين نوشتار به‌طور مشخص، به مسئله امكانِ ترجمه مفاهيم بنيادي اخلاقي در مواجهه‌ها و مراوده‌هاي ميان‌فرهنگي مي‌پردازد. پيش‌فرض ما اين است كه در مقام مواجهه فرهنگ‌هاي گوناگون، مفاهيم و معاني بنيادي اخلاقي، حدود يا مرزهاي اين مواجهه را تعيين مي‌كنند؛ حدودي كه در عين سيال بودنشان، غيرقابل‌رفع و حذف هستند. به عبارتي، اين واژگان مرزي كه در قالبِ واژگاني در فرهنگ‌هاي مختلف متبلور مي‌شوند، واژگان بنياديني هستند كه از يك سو، آن‌چنان‌كه هستند، تن به ترجمه رضايت‌بخش به زبانِ فرهنگِ مقصد نمي‌دهند و از سويي ديگر، حدود ديگر رفتارها و مواجهه‌هاي ميان فرهنگي را مشخص مي‌كنند. از اين منظر، آنچه در مفاهيم و معانيِ بنياديِ اخلاقي، غيرقابل‌انتقال مي‌نمايد، ربط و مناسباتِ هستي‌شناسانه آن‌ها با حياتِ بالفعل (factical life) و واقعيِ هر فرهنگ است. در اين ميان، در مقام بيان مصداقي امكان يا امتناع ترجمه مفاهيم بنيادي اخلاقي، به برخي معاني و واژگان بنيادي اخلاقي در فرهنگ يوناني با اهتمام به اخلاق نيكوماخوس و تلاش هايدگر براي برگرداندن آن‌ها به زبان آلماني اشاره مي‌شود. از ميانِ اين واژگان، به واژگاني از قبيل آرته (فضيلت)، فرونسيس (حكمت عملي) و سوفيا (حكمت نظري) خواهيم پرداخت.