برداشت هاي عارفانه مولانا از داستان عاشقانه ليلي و مجنون در فيه ما فيه

«مجنون مثال شد از آن عاشقان چنانكه در نحو زيد و عَمرو» عشقنامه اي كه حكيم نظامي گنجه اي در اواخر قرن ششم بنام «ليلي و مجنون» سرود، با آنكه سابقه ورودش به ايران به قرن سوم برمي گشت، ولي در حقيقت اوّلين كتابي است كه به صورت مستقل و كامل به عشق اين دو دلداده به زبان فارسي پرداخته است و بعد از آن بود كه اين داستان با نگرش هايي عرفاني به محتوايش، دراقوال و آثار اهل تصوف و عرفان راه يافت و مولانا در مثنوي شريف از اين داستان عاشقانه، با تفاتهايي در روايات سود جست و در اين مقاله با تدقيق در متن «فيه ما فيه» دريافته ايم كه وي در وعظ ها و خطابه هايش ـ كه حاصل بخشي از آنها در«فيه ما فيه» مجال ظهور و بروز يافته است ـ از اين داستان عاشقانه با برداشت هايي عارفانه و در قالب تمثيل هايي بين كلام براي افهام عام سود جسته است. لازم به ذكر است كه مولانا كه به خوبي به ظرفيت عقلي و معرفتي مستمعانش واقف بود و طبع آنان را همچون بسياري از مردمان با اين دست داستانها و روايات عاشقانه سازگارتر مي يافت، هر جا كه احساس كرده نكاتِ عرفاني مدنظرش براي بيان، قابل هضم مستمعان نيست، بخصوص در سه مبحث ـ كه در متن مقاله بدان مفصّل پرداخته ايم ـ با تمسّك به اين داستان عاشقانه و با ارائه برداشت هاي عارفانه از آن، توانسته است رموز و نكات غامض عرفاني را متناسب با ذائقه و ظرفيت مستمعان تبيين كند.