واكاوي ترجمه عربي رباعياتي از خيام اثر جميل صدقي الزهاوي

ترجمه‌پژوهي يكي از عرصه‌هاي پژوهش در مطالعات تطبيقي ادبيات است كه به تحليل دگرگوني‌هاي متن ادبي در فرآيند انتقال از زبان مبدأ به زبان مقصد مي‌پردازد. اين حوزة گسترده، داراي زيرشاخه‌ها و رويكردهايي است كه عمده‌ترين آنها، رويكرد زبانشناختي و تحليل ويژگي‌هاي ساختاري متون پس از ترجمه است. پژوهش پيش‌رو، با تكيه بر اين انگاره و به روش تحليلي - كيفي، سه رباعي از رباعيات خيام ترجمه جميل صدقي الزهاوي را كاويده است. از ميان مدل‌هاي گوناگون رويكرد زبانشناختي، مدل كاربردي ويناي - داربلنه به عنوان چارچوب نظري تحليل‌ها انتخاب شده است. پژوهش حاضر نشان مي‌دهد كه الزهاوي عمدتاً از راهكار ترجمه تحت‌اللفظي استفاده كرده است. ليكن، در مواضعي به راهكارهاي تغيير معنايي و تغيير مقوله دستوري نيز روي آورده كه در پي برخي از آنها ظرفيت‌هاي زباني و عناصر زيبايي‌شناختي متن اصلي را دگرگون مي‌كند. بر اين اساس، در ترجمه الزهاوي با تغيير وجه جملات و معاني ثانويه آنها؛ حذف برخي از شيوه‌هاي بيان و صنايع بديعي به واسطة حذف برخي از واژگان؛ كنار گذاشته شدن ايماژهاي موجود در رباعيات خيام و يا بازسازي ايماژي جديد روبرو هستيم. بنابراين، حفظ يا عدم انتقال ظرفيت‌هاي زباني موجود در شعر خيام، به راهكارهاي اتخاذشده مترجم در برگردان عربي، وابسته است.