استعاره هاي جهتي در مثنوي « بلبل نامه» منسوب به عطار از منظر عرفاني

زبان و ادبيات عرفاني سرشار از مفاهيم انتزاعي و مجردي است كه بسياري از آنها به جهت شمول برمفاهيمي ماورايي و روحاني ،مابه ازاي اين جهاني و قابل تجربه هم ندارند. براي تبيين اين امور نامحسوس از استعاره هاي مفهومي بهره مي گيرد. استعاره هاي مفهومي يا ادراكي، مبتني هستند برشناخت امور انتزاعي بر پايۀ امور عيني و مفهومي يا تصويري كردن مفاهيم ذهني با كمك تجربه هاي طبيعي و روزمره. استعاره هاي جهتي به دليل منبعث شدن ازشناخت و معرفت كه انسان ازتجربيات جسمي و بدني خود حاصل كرده، از پر بسامد ترين استعاره هاست كه انگاره هاي عرفاني به واسطه آنها معرفي و تبيين مي گردد. اين مقاله درصدد بررسي استعاره هاي جهتي در منظومه عرفاني بلبل نامه از منظر عرفاني است. به نظر مي رسد تبيين مفاهيم مجرد عرفاني و تجربه هاي انتزاعي حاصل از سير وسلوك، در قالب استعاره هاي مفهومي منجر به سهولت درك و دريافت مخاطب شود. در اين ميان نقش استعاره هاي جهتي به خاطر ساختار نظام مند مبتني برتجربه هاي ملموس، پررنگتر باشد. از آنجايي كه هدف عرفان شناخت خداوند و رسيدن به كمال و تعالي است، احتمالا هرآنچه انسان را در رسيدن به اين مقصود ياري كند با جهت هاي مثبت بالا و جلو معرفي و هرچه باعث جدا ماندن و دوري از اين مسير شود با جهت هاي منفي عقب و پايين تعريف شود.همچنين با توجه به دروني بودن اغلب مراتب سلوك، جهت درون و عمق بايد مبين تجربيات عميق عرفاني باشد ازجمله: حالي كه برسالك مي رود و مقاماتي كه به آن دست مي يابد.اين كه هر كدام از جهت هاي استعاره شده(بالا-پايين، درون- بيرون، جلو-عقب و سطح و عمق) در اين مثنوي ارائه دهنده كداميك از آموزه هاي عرفاني هستند، و گزاره هاي مورد نظر نويسنده در استفاده از اين استعاره ها چيست، از اهداف اين نوشتار مي باشد.