نقش اراده در مسؤوليت كيفري ناشي از جرايم غيرعمدي

اراده در صورتي موجب مسؤوليت كيفري است كه صورتي از عمد يا خطاي جزايي داشته باشد. مسؤوليت كيفري در جرايم غيرعمدي، بر پايه اهليت و خطاي جزايي (تقصير) استوار است و از آن‌جايي كه جوهره اين دو را اراده تشكيل مي‌دهد، نقش اساسي اراده به عنوان حلقه ارتباطي بين اين عناصر و مسؤوليت كيفري آشكارتر مي‌گردد. اغلب پژوهش‌ها، معطوف به نقش اراده در جرايم عمدي بوده و در حوزه جرايم غيرعمدي اهتمام جدي صورت نگرفته است. لذا ضرورت پرداختن به آن داراي اهميت است. هدف از مقاله حاضر، بازشناسي مفهوم اراده در جرايم غيرعمدي و بررسي نقش آن در ارتباط با اركان مسؤوليت كيفري است. عدم رويكرد اراده فاعل به سمت تحقق نتيجه مجرمانه (در عين اراده ارتكاب رفتار) و خطاي جزايي به عنوان ركن رواني جرايم غيرعمدي، از مباحث اصلي مقاله است. هم‌چنين ضابطه سنجش مسؤوليت كيفري و ميزان توجه به نقش اراده در آن از محورهاي مورد توجه است. پژوهش حاضر از نظر هدف، كاربردي، از نظر نوع، كيفي و با توجه به نحوه گردآوري‌ داده‌ها، كتابخانه‌اي (مطالعات ثانويه از نوع فراتركيب) است. در اين مقاله ابتدا مفهوم اراده و مراحل تكوين آن تبيين و سپس به باز‌شناسي مسؤوليت كيفري در جرايم غير‌عمدي و بررسي نقش اراده در آن پرداخته شده است. در ادامه نقش اراده در ركن رواني جرايم غير‌عمدي از منظر حقوق ايران و مصر مورد كنكاش قرار گرفته و سپس ضابطه سنجش مسؤوليت كيفري و ميزان كارايي آن در توجه به اراده در جرايم غير‌عمدي مورد ارزيابي قرار گرفته است. در پايان، مقاله نتيجه مي‌گيرد كه اقتضاي عدالت كيفري ايجاب مي‌كند كه قانون‌گذار اولا: ضمن توجه به تفاوت اساسي رويكرد اراده حاكم در جرايم غيرعمدي و جرايم عمدي، در تحميل مسؤوليت كيفري و نوع مجازات‌هاي وضع شده، اين تفاوت را ملحوظ بدارد. ثانيا: ضابطه سنجشي صحيحي كه متضمن توجه به نقش اراده در مسؤوليت كيفري ناشي از جرايم غيرعمدي باشد را انتخاب و به‌كار گيرد.