خوانش بوم‌گرايانه‌‏ي گلستان سعدي

متون كلاسيك ادب فارسي تنها واجد والايي بيان و سحر كلام نيستند بلكه گنجينه¬ي عظيمي از حكمت، انديشه و باور ايرانيان، معارف ديني و غير ديني، واقعيت¬هاي اجتماعي ثابت و متغير هستند. با بازخواني اين گونه متون در سايه¬ي رويكردهاي نوين نقد و نظريه-ي ادبي ساحت¬هاي ديگري از اين متون آشكار خواهند شد كه مي¬توانند در مباحث و فعاليتهاي اجتماعي و سياسي مؤثر باشند. مقاله¬ي حاضردر پي بازخواني گلستان سعدي از طريق كاربست نقد بوم¬گرايانه برآمده است. لازم به ذكر است كه در نقد بوم¬گرا دو شيوه¬ي خوانش متن وجود دارد: اوّل آثار بوم¬گرايانه¬ي خودآگاهانه¬ي معاصر و دوّم آثار ادبي اعصار گذشته كه الزاماً بوم¬گرايانه نيستند. خوانش بوم¬گرايانه¬ي گلستان در گروه¬بندي دوّم قرار مي¬گيرد و شايد اهميّت و ضرورت پژوهش نيز از همين نكته ناشي شود. براي اين منظور بخش¬هايي از گلستان انتخاب، و نوع و ميزان بازنمايي طبيعت در معناي عام آن، و پديده-هاي طبيعي همچون حيوانات، گياهان، درختان، حشرات ، مناظر و چشم¬اندازها مورد بررسي قرار گرفتند. يافته¬هاي پژوهش نشان مي¬دهند كه سعدي در گلستانانسان- مدار است و طبيعت و اجزاي طبيعت ابزاري در خدمت ترويج معارف تربيتي، اخلاقي و پند و نصيحت است. اين نتايج در هماهنگي با انگاره¬ي مسلط در مورد سعدي در مقام متفكري اجتماعي است نه متأملي بوم¬گرا.