انواع استعاره مفهومي جهتي در ضرب المثل‌ها و اصطلاحات يزدي

در مباحث زبانشناسي شناختي، استعاره عنصري تنها زباني و واژگاني نيست، بلكه فرايندهاي تفكر انسان همگي استعاري‌اند و هر متن غيرادبي نيز مي‌تواند داراي استعاره‌هاي متعدد باشد كه با عنوان استعاره‌هاي مفهومي شناخته مي‌شوند. از انواع استعاره‌هاي مفهومي، مي‌توان به استعاره‌هاي جهتي اشاره كرد كه برداشت ذهني گوينده نسبت به جهات مختلف را آشكار مي‌كند. با بررسي استعاره‌هاي مفهومي مربوط به جهت در گويش مردم يزد، ملاحظه مي‌كنيم استعارۀ جهتي بالا در اين گويش، از سويي عنصري ارزشمند و از سوي ديگر فاقد ارزش است؛ مفهوم پايين نيز با تناقضي مشابه ديده مي‌شود. استعارۀ رو مربوط به ظاهر و سطح و تگ (ته) اصل و اساس و باقيمانده است. پيش (جلو) مفهوم در معرض آسيب بودن و نيز بهره‌مندي را داشته پس موقعيتي نامطلوب، انصراف و يا پاسخ دادن است. اشاره به جهات نزديك و دور، خروج از تعادل، استقلال و همچنين موقعيت مطلوب و نامطلوب را به ذهن مي‌آورد.