عناصر طبيعت در اشعار ملك‎الشّعراي بهار با رويكرد نمادشناسي (سمبوليسم)

سمبوليسم يكي از جريان‌هاي مهم ادبي است كه درقرن نوزدهم درفرانسه شكل گرفت. در اين مكتب سخن از حقيقتي است كه هنرمند آن را در ماوراء نمادها و رمزها پنهان نموده تا مخاطب از آن حقيقت پرده بردارد؛ امّا زماني كه اين جريان وارد ايران شد، توسّط بسياري از شاعران معاصر در خدمت بيان مسائل سياسي اجتماعي و آرمان‎هاي تودۀ مردم قرار گرفت. ملك‎الشّعراي بهار يكي از اين گروه شاعران است و اين جستار به بررسي سمبوليسم و نمادگرايي در اشعار ملك‎الشّعراي بهار اختصاص يافته است. اين پژوهش به هدف شناخت بيشتر اشعار بهار و به تبع آن توانايي و هنر وي در زمينۀ كاربرد نمادها و پاسخ به اين پرسش‎هاي اصلي است: ملك‎الشّعراي بهار در اشعارش از چه سمبول‎ها و نمادهايي بهره برده است؟ و دلايل وي براي استفاده از نمادگرايي چه بوده است؟ نتايج اين نوشتار كه به روش كتابخانه‎اي و با رويكرد توصيفي– تحليلي انجام شده است، نشان مي‎دهد كه بهار به دليل اختناق حاكم بر فضاي جامعۀ استبدادي زمان ‌خود، انتقادات و اعتراضات خويش را در وراي سمبول‎ها و نمادها بازگو كرده و آن را دست‎مايۀ مبارزه با ظلم، استبداد، بي‌عدالتي و حمايت از تودۀ مردم قرار داده است. اين نمادگرايي در اشعار بهار به وفور يافت مي‎شود كه اغلب آن‎ها برگرفته از طبيعت است. نمادهايي چون: جغد، ضيمران، رود، روز و شب، لاله، گل، سنبل، بلبل، عندليب، مرغ سخنگو، مرغ عاشق و اسير كه اغلب آن‎ها در خدمت اجتماع قرارگرفته‎اند. از اين رو بايد گفت سمبوليسم در اشعار بهار از نوع اجتماعي است و اين شاعر توانمند در جذب خواننده از طريق به كار بردن سمبول‎ها و نمادهاي متعدّد و گوناگون بسيار موفّق‌ عمل كرده است.