جستجوي معيارهاي «مردم واري» در خانه هاي سنتي يزد؛ نمونه هاي موردي: خانه هاي رسوليان، مرتاض و شكوهي

Searching the “people-oriented” components in the Yazd’s traditional houses; case study: Rasulyian House, Mortaz House and Shokoohi House

خانه به عنوان قرارگاه رفتاري خانواده، از لحاظ عملكردي و كالبدي، مكان شكل‌گيري رفتار، فرهنگ و اخلاق واحد اجتماع است. خانۀ سنتي ايراني همواره مكاني سازنده، داراي ارزش و كيفيت‌هاي مناسب براي اين مهم بوده است. اما اين قابليت در خانه‌هاي امروز ايران بسيار كم‌رمق و مخدوش شده است و بسياري از ارزش‌ها و كيفيت‌ها و از جملۀ آنها ويژگي «مردم‌واري» در اثر روند تغييرات ناشي از رويكرد تجدد دوران معاصر رنگ باخته است. بر خلاف گذشته كه فضاها با ويژگي‌هاي مردم‌واري و توجه همه‌جانبه به مقياس انساني پديد مي‌آمدند، امروزه مقولة مردم‌واري در ساده‌ترين شكل آن يعني مقياس انساني، در بسياري از فضاها ديده نمي شود. لذا در همين راستا، از ضرورت‌هاي امروز معماري ما، شناسايي جايگاه، اصول و معيارهاي مردم‌واري در جهت احياي بخشي از ويژگي‌هاي اصيل معماري كشورمان است. اين پژوهش با همين هدف و در جستجوي معيارهايي در معماري ايراني است كه مي‌تواند منجر به شكل‌گيري كيفيت‌هاي مطلوب به لحاظ مردم‌واري در معماري خانه معاصر شود. روش انجام اين پژوهش، توصيفي- تحليلي است كه با نيم‌نگاهي به مفهوم مردم‌واري، معناي خانه، معماري ايراني و بازشناسي ارزش‌ها و معيارهاي مردم‌واري در خانه، به بررسي، تحليل و تجزيه سه نمونه خانۀ انتخاب‌شده در شهر يزد مي‌پردازد. اين سه نمونه، از طريق مصاحبه و پرسشنامه با ﻃﺮح ﺳﺆاﻻتي ﻫﺪﻓﻤﻨﺪ انتخاب مي‌شوند تا از روايي و اعتبار آن‌ها براي مطالعۀ مؤلفه‌هاي مختلف مردم‌واري، اطمينان حاصل شود. از طريق توصيف و تحليل موردي و تطبيقي نمونه‌ها، مؤلفه‌ها و معيارهاي مردم‌واري در آنها استخراج مي‌گردند. نهايتاً با توجه به ابعاد و مؤلفه‌هاي بررسي شده از تحقيقات موردي و ميداني و با تكيه بر مباني و معيارهاي مردم‌واري معيارهايي ارائه‌ مي شوند كه مي‌توانند دستمايه‌هاي لازم براي ارائة الگوهاي طراحي خانه‌هاي معاصر يزد را در اختيار طراحان بگذارند.