سرستون دو سرگاو؛ الگوي هنري يكسان شاهنشاهي هخامنشي در سرتاسر امپراتوري

شايد تصور اوليه بسياري بر اين باشد كه حاكميت سياسي هخامنشيان بر بخش گسترده‌اي از جهان قديم، صرفاً يك حاكميت سياسي بوده و تأثيرات فرهنگي و اجتماعي اين حاكميت در پايين‌ترين سطوح ممكن قرار داشته است. اين در حالي‌ است كه تا پيش از توسعۀ باستان‌شناسي دورۀ هخامنشي، در متون كلاسيك يوناني و رومي نيز كه منبع مكتوب اوليۀ تاريخ هخامنشيان به حساب مي‌آمدند، چندين مرتبه به تأثيرات فرهنگي و اجتماعي حاكميت سياسي هخامنشيان بر سرزمين‌هاي تحت سلطۀ ايشان اشاره شده بود. شكل‌گيري و توسعۀ باستان‌شناسي علمي كه از همان ابتدا ، دورۀ هخامنشي ، بخش عمده‌اي از آن را در خاورميانه به خود اختصاص داده بود، نه تنها بر مكتوبات كلاسيك در رابطه با تأثيرات فرهنگي و اجتماعي حضور هخامنشيان ، مهر تأييد نهاد، بلكه ثابت كرد كه اين تأثيرات بسيار گسترده‌تر از آنچه كه در اين منابع بدان اشاره شده است، مي‌باشد. مطالعات جديد سكه‌شناسي، كاوش‌هاي باستان شناختي و شناسايي دوره‌هاي پارسي در محوطه‌هاي قلمرو شاهنشاهي هخامنشي و بالاخره خوانش كتيبه‌هاي بدست آمده در جريان اين كاوشها ، همه نشان از الگوهاي هنري و نمادين يكساني داشت كه در سرتاسر قلمرو هخامنشيان از آسياي صغير تا مديترانه شرقي و سواحل درياي سياه ديده مي‌شد. الگوهايي سلطنتي كه هم در قالب سكه‌، هم در قالب معماري و هم در لابلاي متون كتيبه‌هاي تازه كشف شده، خودنمايي مي‌كرد و هخامنشيِ اصيل بود. يكي از مهمترين اين الگو‌ها كه بيشتر خود را در قالب شواهد معماري نشان داد، سرستون دو سرگاو بود كه بعنوان يك الگوي اصيل هخامنشي ، شناخته مي‌شود، كه به فراخور موقعيت در بناهاي سياسي، مذهبي و اجتماعي قلمرو شاهنشاهي هخامنشي به كار ميرفت. بررسي پراكنش اين الگوي هنري در سازه‌هاي معماري قلمرو شاهنشاهي هخامنشي با كاركردهاي گوناگون و در عين حال موشكافي متون كلاسيك و كتيبه‌هاي باستاني اين دوره تصويري جديد از ايدئولوژي فرهنگي و سياسي شاهنشاهي هخامنشي در ساتراپي‌هايشان به نمايش خواهد گذاشت. الگويي كه در نگاه اول مؤيد حضور شاهنشاه در قلب اتفاقات سياسي، مذهبي و اجتماعي قلمروش بوده و در نگاه دوم نمادي از مشروعيت سياسي طبقۀ حاكم از جانب شاهنشاه است.