جستاري در تخلص در شعر فارسي

تخلص همراه جداناشدني شعر فارسي در دوره‌اي طولاني بوده است. شاعران ما با به كار بردن تخلص ويژگي منحصربه‌فردي را براي شعر فارسي رقم زده‌اند كه در شعر ساير ملت‌ها با اين گستردگي وجود ندارد. اهميت تخلص از فراواني كاربرد آن در انواع قالب‌هاي شعري و تلاش‌هاي شاعران براي برگزيدن تخلصي بي‌نظير و با مسمّا براي خود مشخص مي‌شود. اين مقاله جستاري مختصر در تخلص است در هر دو معناي آن. معناي اول تخلص به‌عنوان جزيي از ساختمان قصيده و دوم تخلص به معناي نام شعري. در بررسي تخلص به‌عنوان جزيي از قصيده به اهميت بيت تخلص، اينكه آيا تخلص فقط در شعر به كار مي‌رفته و يا مخصوص قصيده بوده است ونيز از چه زماني اين بيت به گريزگاه معروف شده است و رابطه‌ي آن با تخلص به‌عنوان نام شعري پرداخته مي‌شود. بخش بعدي به بررسي تخلص به معني نام شعري شاعر مي‌پردازد. علل انتخاب نام مستعار در ادبيات غرب و شرق، با نگاهي به فلسفه‌ي نام پوشي در اساطير مي‌پردازد. در بخش ديگر پيشينه و سير كاربرد تخلص در شعر فارسي و شيوه‌هاي انتخاب آن به‌اختصار بيان مي‌شود. بررسي همه‌جانبه‌ي تخلص‌ها ما را به نتايج جالبي درزمينه روان‌شناختي شاعران و جامعه‌شناختي محيط و فضاي شعري در هر دوره مي‌رساند كه در اين مقاله به آن نيز، اشاره‌اي شده است.