اعتبارسنجيِ تذكره هاي دوره ي قاجار

بحث در ساختار‌ تذكره ها ‌و درجه ي ‌اعتبار ‌داده هاي آن ها موضوع بااهميتي است؛ زيرا تذكره ها يكي از مهم ترين منابع تحقيقي در حوزه ي زبان و ادبيات فارسي، تاريخ، علوم اجتماعي و... هستند. در دوره ي قاجار تذكره نگاري چنان رونق مي گيرد كه محك و معياري براي سنجش ذوق و سخن شناسي، به شمار مي رود. در شرايط فرهنگي-اجتماعي و تحولات عصر قاجار و دوره ي مشروطه، فضاي انتقاديِ شكل گرفته، ايجاب مي كرد كه تذكره نويسان به اعتبار و اصالت محتواي اثرشان توجه بيش تري داشته باشند. در اين جستار، به هدفِ اعتبارسنجيِ تذكره هاي دوره ي قاجار، ميزان توجه تذكره نويسانِ اين دوره، به ذكر منابع و نيز دقت و وسواس تذكره نويس در جمع آوري اطلاعات، يا عدم تعهد و سهل انگاريِ وي، مورد بررسي قرار گرفته است. در تذكره-هاي عصري، دوستي و هم صحبتي و يا مكاتبه ي تذكره نويس با شعراي معاصر خود و درخواست شعر (و شرح حال) از آنان، معتبرترين مأخذ جهت كسب اطلاعات در مورد شعرا و دسترسي به اشعار ايشان است. نتايج حاكي از اينست كه در فضايِ انتقادي، بيش ترِ مؤلفين از بيم نكوهشِ نقادان و گمانِ انتحال، نه تنها به ذكر منابع و مآخذ خود پرداخته اند؛ بلكه دقت و تعهد بيش تري در گردآوري محتواي تذكره شان از منابع معتبرتر، داشته اند.