بررسي تطبيقي شگردهاي بيهقي و سه مورخ ديگر، در بهره‌مندي از عناصر داستان در «قصّه عبدالله زبير»

آنچه از تاريخ بيهقي براي امروزيان به جا مانده است گزارش حكومت مسعود غزنوي به قلم ابوالفضل بيهقي است كه نسبت به ديگر تواريخ جذّابيّتهايي دارد كه خواننده را به شوق مي‌آورد تا ادامه مطلب را بخوانند و حوادث را يكي بعد از ديگري پيگيري كند. جذّابيّت و زيبايي متن تاريخي به عوامل مختلفي بستگي دارد. يكي از اين عوامل ممكن است جذّابيّت هاي يك دوره خاص تاريخي باشد. بهره‌مندي از عناصر داستاني، يك اثر تاريخي را به يك داستان شبيه مي كند. بيهقي در متن اثر خود از حكايتهاي افزوده استفاده مي‌كند كه روايت هنرمندانه وي در اين حكايتها نيز ستودني است. يكي از اين حكايتها ،ماجراي كشته شدن عبدالله زبير است. اين ماجرا در كتب تاريخي ديگري نيز ذكر شده است. براي بررسي هنر نويسندگي بيهقي، حكايت ماجراي كشته شدن عبدالله بن زبير را كه بيهقي در تاريخ خود بيان كرده است با آنچه سه مورخ ديگر در كتاب خود ذكر نموده‌اند با تكيه بر بررسي عناصر داستان مقايسه مي‌شود. اين ماجرا كه در كتابهاي تاريخنامه طبري و روضةالصفا و تاريخ گزيده آورده شده است، براي مقايسه با نحوه روايت بيهقي از اين حكايت انتخاب شد عناصر داستان در اين چهار روايت بررسي و مشاهده شد كه چگونه بيهقي در بيان تاريخ خود از عناصر داستان بهره مي‌برد و تاريخ خود را دلنشين مي‌كند در حالي كه ديگر مورّخان از اين شگرد كمتر بهره برده‌اند.