تأملي معرفت شناختي به مقوله اعجاز قرآن

آنچه به عنوان اعجاز در اديان الهي مطرح است، درواقع معطوف به امري خارق عادت است كه مخاطب وحي پيامبر الهي را مجاب مي‌كند كه قدرتي فرابشري او را پشتيباني مي‌كند و نتيجه اين فرايند، پذيرش دعوي رسالت است. بر اساس تأمل معرفت شناختي بر مقوله اعجاز در ديدگاه‌هاي سنتي مي‌توان گفت كه اعجاز قرآن فرايندي وجودي است كه فارغ از معرفت بخشي،به پذيرفتن دعوي ادعا كننده (ايمان) منجر مي‌شود. بر اين اساس، اگر بخواهيم اعجاز قرآن را به مثابه معرفت لحاظ كنيم، مي‌بايست تقريري از آن را ارائه دهيم كه متناسب با نظريه‌هاي معرفت شناسانه و دست كم قابل ارزيابي در اين دستگاه‌ها باشد. غايت اين مقاله صدق دعاوي اعجاز قرآن را مورد ارزيابي و تحليل قرار داد و از اين منظر، دريچه‌اي جديد براي گسترش دامنه اثرگذاري اعجاز گشود. بي‌شك ملاحظه اعجاز قرآن به مثابه معرفت راه را براي آشتي علوم قرآني به عنوان بخشي از ميراث اسلامي با معرفت شناسي به عنوان شاخه‌اي از علوم جديدخواهد گشود. اين پژوهش، تلاش كرد تا با تشريح نظريات صدق و توجيه و انطباق آن بر تعاريف متفاوتي كه در ميراث سنتي از اعجاز ارائه شده است، نقاط ضعف و قوت تعاريف سنتي مورد سنجش معرفت شناختي قرار بدهد. براي بررسي اين مهم،نيازاست نشان دهيم، توجيه دعاوي اعجاز در هر يك از دستگاه‌هاي معرفت شناختي نيازمند چه تلقي از اعجاز خواهد بود و طرح اعجاز به مثابه معرفت در كدام يك از دستگاه‌هاي معرفت شناسانه توفيق بيشتري داشته است. به نظر مي‌رسد نگگاه كاركردگرايانه به معرفت در تناسب بيشتري با اعتقاد به اعجاز قرآن داشته باشد، زيرا اين اعتقاد سنتي در نهايت منجر به هدايت بيشتر شده و عمل به قرآن را به مثابه معجزه هموارتر مي‌كند و راه را براي تفسير ويژه از قرآن به مثابه يك معجزه فراهم مي‌دارد.