لزوم بكارگيري مكاشفات عرفاني در علوم انساني ازديدگاه علامه طباطبايي

چكيده آيا با معارف عرفاني مي‌توان به علوم انساني جامع‌تري دست يافت؟ پاسخ اين پرسش را در اين نوشته از نگاه علامه طباطبايي بررسي مي¬كنيم. در بررسي ديدگاه علامه طباطبايي محورهايي مورد توجه خواهد بود. 1-توضيح مفاهيم اساسي؛ يعني مفهوم علوم انساني،عرفان،مكاشفه2-جهان شناسي وانسان شناسي علامه طباطبايي3-جهان شناسي وانسان شناسي علم جديد4-مقايسه ونتيجه گيري. يكي از دانشهايي كه مي‏تواند افق جديدي به روي انسان بگشايد و نگاه عميق‏تري به آدمي ببخشد، مكاشفات عارفانه و نگاه عارفان به عالم و آدم است.علامه طباطبايي درفهم قرآن براساس قرآن وجمع بندي ازروايات مباحث راطرح مي كندنه ازراه عرفان وكشف ،اماايشان مكاشفات عرفاني راحجت مي داند،چون ازآيات استفاده مي كند،وكشف وعرفان ابزارش «قلب» است. از اين روايشان در باب انسان‏شناسي و جهان شناسي ودر باب مقوله علم و موارد ديگرنگاه خاصي راارايه مي كندكه بانگاه عارفان سنخيت دارد. در علوم و دانشهاي تجربي مفاهيم براساس تجربه و حس تعريف مي‏شوند وانسان‏شناسي و حتّي جهان‏شناسي‏شان براساس تجربه است. امّا علاوه بر تجربه و حس، جايگاه شهود و مكاشفات عرفاني نيز مهمّ‏اند. ابن عربي و بعدها مولوي در باب «علم» معتقد است، آن علمي كه انسان به عنوان خليفه‏الله واجد آن است، صرف دانش و دانايي نيست، بلكه نوع خاصي از معرفت است كه ابن‏عربي آن را « تحقيق» يا دارايي مي‏نامد. كه عبارت از متحقق شدن به حق و حقيقت است. و كسي كه به مقام « تحقيق» مي‏رسد حق همه‏ي هستي اعم از حق خدا، انسان و حتّي حق نباتات و جمادات را به‏جا مي‏آورد. چون در همه آنها « حق» يعني خدا جلوه‏گر است.در اين نوع رهيافت و تلقّي به مقولات انساني، تفاوت رويكرد عارفان وعلامه طباطبايي با رويكرد جهان مدرن در باب مقوله علم، انسان و جهان آشكار مي‏گردد. نگارنده بر اين باور است كه بايد به نقش مكاشفات عرفاني در علوم انساني توجه كرد، تا به عالم و آدم با نگاه عميق‏تري نگريست ودرنتيجه به علوم انساني جامع تري دست يافت. كليدواژگان: مكاشفات، عرفان، علم، علوم انساني.